close
تبلیغات در اینترنت
آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی

حکیم زین العابدین عسکری لشت نشایی گیلانی
قالب وبلاگ
درباره وبلاگ

حکیم زین العابدین عسکری لشت نشایی گیلانی
ورود کاربران

ورود به سایت

نام کاربری:
رمز عبور :
رمز عبور را فراموش کردم ؟
موضوعات وبلاگ
حکیم عسکری -
آمار سایت
افراد آنلاین : 1 نفر
بازدیدهای امروز : 378 نفر
بازدیدهای دیروز : 363 نفر
كل بازدیدها : 252610 نفر
بازدید این ماه : 1578 نفر
بازدید ماه قبل : 6586 نفر
نظرات : 52
كل مطالب : 586 عدد
تعداد اعضا : 1181 نفر
امروز : پنجشنبه 01 اسفند 1398
جستجوی مطالب

Google
hakim-askari.rozblog.com

 

قواعد فقهی راهبردی در معاهدات بین‌المللی و سیاست خارجی

***نسیم معرفت***

 

 

 

 

موضوع: علوم سیاسی

به گزارش خبرنگار وسائل، حجت الاسلام مُحسِن صَبُوری فیروزآبادی مسئول ترویج پژوهش های فقهی نوپدید حوزه های علمیه طی یادداشتی که در اختیار ما قرار داده، به تبیین ابعاد فقهی بحث استکبارستیزی پرداخته است؛ متن کامل این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:مساله استکبار ستیزی بحثی مهم و حیاتی است که علی‌رغم اهمیت و جایگاه آن در میان مَبانی انقلاب اسلامی، مَعَ الوَصف به ابعاد فقهی و کلامی آن آنچنان که سزاوار است پرداخته نشده است. اهمیت این مساله تا حدی است که در اصل 152 قانون اساسی که مربوط می شود به مبنای سیاست خارجی جمهوری اسلامی، چنین آمده است: «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس نفی هر گونه سلطه جویی و سلطه پذیری، حفظ استقلال همه جانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرت های سلطه گر و روابط صلح آمیز متقابل با دُوَل غیرمُحارِب اُستوار است».در واقع باید گفت، مساله استکبارستیزی پیش از آنکه یک مساله فقهی باشد، یک موضوع کلامی و عقیدتی است و چنانکه در ادامه خواهیم گفت، مباحث فقهی این مساله نیز مبتنی بر مبنای کلامی آن می باشند. توضیح مطلب اینکه در علم کلام و در بحث توحید، گفته می شود که توحید اقسامی دارد: توحید در پرستش، توحید در ربوبیت، توحید در خالقیت و... در این میان، دو قسم دیگر از توحید نیز وجود دارد که می توان از این دو به عنوان مبنای کلامی استکبارستیزی یاد کرد؛ یکی توحید در تشریع و دیگری توحید در اطاعت که در اینجا اجمالا به تبیین مفاد این دو اصل می پردازیم.

معنای توحید در تشریع این است که انسان ـ به عنوان مخلوق و مملوک پروردگار مُتعال ـ مُوظّف است که تنها از قانون الهی تبعیت نموده و از پیروی قوانین خودساخته بشر ـ که در مقابل قوانین الهی قرار دارد ـ پرهیز نماید. در واقع این مقتضای رُبوبیّت و لطف پروردگار متعال است که اراده نموده است تا سعادت بشر را در پرتو عمل به قوانین دقیق، همه گیر  و مصلحت آمیز خود تضمین نماید. لذا با توجه به اهمیت توحید در تشریع و جایگاه آن در سعادت انسان، قرآن کریم در موارد متعدد به این مساله اشاره نموده است: به عنوان نمونه در قرآن کریم، آیاتی وجود دارد که به لزوم مبنا قرار دادن کتاب آسمانی و قوانین آن در زندگانی بشر، اشاره دارد. مانند آیه کریمه «وَ لْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنْجيلِ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فيهِ وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ»[1] این آیه شریفه به روشنی بر لزوم عمل نمودن اهل کتاب بر اساس احکام و قوانین موجود در انجیل تاکید نموده و تخلّف از آن را موجب فسق و خروج از دایره تدیّن می شمارد.

و یا می توان به آیه 44 از سوره مُبارکه مائده اشاره نمود:«إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فيها هُدىً وَ نُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذينَ أَسْلَمُوا لِلَّذينَ هادُوا وَ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الْأَحْبارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتابِ اللَّهِ وَ كانُوا عَلَيْهِ شُهَداءَ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ وَ لا تَشْتَرُوا بِآياتي‏ ثَمَناً قَليلاً وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ»[2] این آیه شریفه علاوه بر لزوم عمل نمودن یهود به احکام و قوانین موجود در کتاب آسمانی، متضمن نکات برجسته دیگری نیز هست: اولا اینکه راز لزوم تَبعیّت از کتاب خدا را در محتویات آن می داند. محتوایی که موجب هدایت و حرکت به سوی نور و نجات از ظلمات و تاریکی هایی است که تبعیت از طاغوت ها برای انسان به ارمغان می آورند. البته نظیر این معنا در آیت الکرسی نیز وجود دارد. آنجا که پذیرش ولایت الهی و تبعیت از الله را موجب حرکت به سمت نور و هدایت می داند؛ «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» در مقابل نیز تَبَعیّت از طاغوت را موجب گرفتاری در ظلمات و پلیدی ها می شمرد؛ «وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ»[3] در واقع از منظر قرآن کریم، همواره دو راه در برابر انسان وجود دارد: پذیرش ولایت و سرپرستی خداوند که موجب هدایت و سعادت است. و غیر از این، هر مسیر دیگری، مسیر ظُلُمات و تاریکی هاست؛ ظلمت شهوات، ظلمت بی عدالتی و... که ولایت و سرپرستی این مسیرها با طاغوت ها است. در روایت ابوبصیر از وجود مقدس امام صادق (عَلَیهِ السَّلامُ) نقل شده که فرمودند:«اَلْحُكْمُ حُكْمَانِ حُكْمُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ حُكْمُ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْماً لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ» یعنی: یعنی هر حکم و قانونی در این عالَم، یا حکم و قانون خداست و اِلّا حکم اهل جاهلیت است.

نکته مهم دیگری که در این آیه به صراحت بیان شده است این است که پیاده نمودن احکام الهی، تنها اختصاص به انبیاء الهی و اوصیاء آنها نداشته و عالمان دین نیز در زمان خود، نسبت به حاکم نمودن قوانین الهی در جامعه وظیفه دارند. چراکه در این آیه کریمه،  دو واژه «الربانیون» و «الاحبار» عطف به «النبیون» شده اند. امام صادق (عَلَیهِ السَّلامُ) در تفسیر این آیه و تبیین معنای « رَبَّانِيُّون» و «أَحْبار» می فرمایند: «...فَهَذِهِ الْأَئِمَّةُ دُونَ الْأَنْبِيَاءِ الَّذِينَ يُرَبُّونَ النَّاسَ بِعِلْمِهِمْ وَ أَمَّا الْأَحْبَارُ فَهُمُ الْعُلَمَاءُ دُونَ الرَّبَّانِيِّين» یعنی: مقصود از رَبّانِیُّون، ائمه (عَلَیهِمُ السَّلامُ) هستند که با علم خود به تربیت مردم می پردازند. و اما مقصود از احبار، عالمان دین هستند. [4]

و اما آخرین مطلبی که در این آیه شریفه مورد اشاره قرار گرفته است، مساله ملازمه میان روی گردانی از احکام الهی و کفر و بی ایمانی است. لذا می فرماید: «مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ» یعنی: کسانی که بر اساس قانون خدا حکم نکنند و به سَمت تبعیّت از قوانین غیرالهی بروند، کافر و بی ایمان هستند. البته همان گونه که عرض شد، این کفر، کفر نسبت به توحید در تشریع است نه کفر درخالقیت، رُبُوبیّت و یا پرستش.

و اما مقصود از توحید در اطاعت این است که انسان باید تنها مُطیع اوامر پرودگار باشد و از او تَبَعِیّت نماید. چراکه تنها اوست که خالق انسان بوده و تکویناََ مالک اوست و بواسطه این مالکیت حق دارد که به مملوک خود امر و نهی نماید. اما دیگران چنین حقّی نسبت به انسان ندارند و فرمان راندن آنها بر بشر، ظلم به او محسوب می شود زیرا هیچ جهت تکوینی و یا اعتباری وجود ندارد که برای آنها حق حاکمیت و فرمانروایی به دنبال داشته باشد. و لذا در قرآن کریم، از تبعیت غیرالله و کسی که اذن حاکمیت و فرمانروایی از طرف خداوند ندارد، تعبیر به شرک شده است که طبیعتا مقصود از شرک در این موارد، شرک در اطاعت و تَبعیّت است. به عنوان نمونه می توان به آیه کریمه «وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَ هُمْ مُشْرِكُون»[5] اشاره نمود. سُؤالی که در اینجا مطرح است این است که این چه نوع از شرک است که قرآن کریم می فرماید: اکثر مردم در کنار ایمان، گرفتار این شرک هستند؟ بدیهی است که شرک در خالقیت، شرک در پرستش و مانند اینها مقصود نیست زیرا اینها با ایمان به خدا قابل جمع نیستند. بلکه مقصود آیه ، شرک در اطاعت و تبعیت است که معمولا عموم انسان ها گرفتار آن هستند. امیرالمومنین (عَلَیهِ السَّلامُ) در روایتی مفصّل و در مقام تبیین اقسام شرک می فرمایند: «...الْوَجْهُ الثَّانِي مِنَ الشِّرْكِ فَهُوَ شِرْكُ الْأَعْمَالِ؛ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ وَ قَوْلُهُ سُبْحَانَهُ: اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ أَلَا إِنَّهُمْ لَمْ يَصُومُوا لَهُمْ وَ لَمْ يُصَلُّوا وَ لَكِنَّهُمْ أَمَرُوهُمْ وَ نَهَوْهُمْ فَأَطَاعُوهُمْ وَ قَدْ حَرَّمُوا عَلَيْهِمْ حَلَالًا وَ أَحَلُّوا لَهُمْ حَرَاماً فَعَبَدُوهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ فَهَذَا شِرْكُ الْأَعْمَالِ وَ الطَّاعَات...»[6] یعنی: نوع دوم از شرک، شرکی است که در رفتارهای انسان تَبَلوُر پیدا می کند و عبارت است از شرک در رفتار و اطاعت. در ادامه، امام  (عَلَیهِ السَّلامُ)  به همین آیه کریمه مورد بحث و یک آیه دیگر استشهاد می کنند. در آیه دوم، آمده است که اهل کتاب، اَحبار و رُهبان خود را رَبّ قرار داده اند. امام  (عَلَیهِ السَّلامُ)  می فرمایند: رَبّ قرار دادن اینها به این نحو نبوده که اهل کتاب، برای اَحبار و رُهبان نماز بخوانند یا در مقابل آنها سجده کنند! بلکه در اینجا قرآن کریم، از تَبعیّت و اطاعت از کسانی که ماذون در حاکمیت نیستند، تعبیر به رَبّ قرار دادن نموده است. البته همانگونه که در آیه کریمه «إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فيها هُدىً وَ نُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ ... وَ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الْأَحْبارُ» گفته شد، رَبّانِیّون و اَحبار، اذن در حاکمیت دارند لکن به شرط اینکه بنا داشته باشند که احکام خدا را بیان کنند نه آن زمان که به سمت تحریف و تشریع بروند. لذا در ادامه آیه فرمود: «بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتابِ اللَّهِ وَ كانُوا عَلَيْهِ شُهَداءَ»[7] یعنی: جهت اینکه خداوند متعال به عالمان دینی، حقّ حاکمیت داده است این است که آنها نسبت به کتاب خدا، استحفاظ دارند و بنا دارند که احکام خدا را پیاده کنند و اِلّا مانند بقیه مردم هستند و فِی نَفسِه، حقّ حکم راندن ندارند.

علاوه بر روایت فوق روایت دیگری نیز در کافی شریف از امام صادق (عَلَیهِ السَّلامُ) نقل شده که در تفسیر آیه «وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَ هُمْ مُشْرِكُون»[8] می فرمایند: مقصود از شرک در این آیه، شرک در عبادت و پرستش نیست بلکه مقصود آیه، شرک در طاعت و تَبعیّت است: «...فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ قَالَ شِرْكُ طَاعَةٍ وَ لَيْسَ شِرْكَ عِبَادَة»[9] آیه دیگری که دلات بر توحید در اطاعت دارد آیه 121 از سوره مبارکه اَنعام است؛ «وَ لا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ وَ إِنَّ الشَّياطينَ لَيُوحُونَ إِلى‏ أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ»[10] در این آیه کریمه، ابتدا یک حکم شرعی بیان شده است که عبارت است از حرمت تَناوُل از ذَبیحه ای که بر آن، نام خدا برده نشده است. سپس می فرماید: شیاطین مطالبی را به اولیاء خود القاء می کنند تا آنها با بیان آن مطالب، شما را از تَبعیّت حکم خدا منصرف نمایند. البته همیشه اینگونه بوده و هست که اولیاء شیطان به دنبال این هستند که با وارد نمودن شُبُهاتِ نظری و عملی، اعتقاد مردم را نسبت به احکام خدا سُست نمایند. بعد آیه کریمه،یک نکته پایانی بیان می دارد که محل بحث ما است؛ می فرماید: اگر شما در این مساله از خدا تبعیت نکرده و تابع اولیاء شیطان بشوید، در این صورت، مشرک خواهید بود. طبیعی است که در اینجا نیز، مقصود از شرک، شرک در پرستش و مانند آن نیست. زیرا صِرف ترک یک حکم شرعی، موجب شرک نمی شود و نهایتا فسق شمرده می شود نه شرک : «وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ». بلکه در اینجا نیز مقصود، شرک در اطاعت است و برای همین است که آیه نمی فرماید که اگر از این نوع ذَبیحه تَناوُل کنید، مشرک خواهید بود. بلکه می فرماید : «وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ» اگر در این مساله از آنها اطاعت کنید، مشرک هستید. در واقع مشرک بودن مترتب شده است بر اطاعت از کفار نه خوردن از گوشت حیوانی که بدون شرایط ذبح شده است. لذا مرحوم فیض در تفسیر گرانسنگِ صافی در تبیین این فقره می فرمایند: وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ في استحلال ما حرّم، إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ. فانّ من ترك طاعة اللَّه إلى‏ طاعة غيره و اتبعه في دينه فقد أشرك باللَّهِ [11]

آیه دیگر، آیه 25 و 26 از سوره محمد خدا (صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ) است: «إِنَّ الَّذينَ ارْتَدُّوا عَلى‏ أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلى‏ لَهُم. ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذينَ كَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطيعُكُمْ في‏ بَعْضِ الْأَمْرِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُم»[12] در این آیه کریمه، خداوند متعال از کسانی یاد می کند که - بعد از آشنایی با راه هدایت و قرار گرفتن در مسیر الهی- مجددا به عقب برگشته و ایمان خود را از دست داده اند. در ادامه، آیه کریمه دو نکته مهم درباره این افراد بیان می دارد: نکته اول اینکه عامل ارتداد اینها، مغلوب شدن در برابر تسویل و جلوه گری شیطان است که سعی دارد تا در مقابل صراط مستقیم بندگی و تَبعیّت از احکام الهی، مسیر طاغوت ها- که همان مسیر شهوات و ظلمات است- را در نظر انسان ها دلپسند و متبوع جلوه دهد. در واقع این فقره نظیر همان فقره «وَ إِنَّ الشَّياطينَ لَيُوحُونَ إِلى‏ أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ» در آیه قبل است. نکته دومی که این آیه کریمه به آن اشاره دارد این است که دلیل متصف نمودن این افراد به ارتداد و کفر در این فقره این است که آنها بنا دارند- و در نهان نیز وعده داده اند - که در برخی امور، تابع و مطیع کفار و دشمنان حق باشند: «ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذينَ كَرِهُوا ما نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطيعُكُمْ في‏ بَعْضِ الْأَمْرِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُم» و این همان شرک در اطاعت و تَبعیّت است.

تا اینجا، مُفاد توحید در تشریع و توحید در اطاعت مورد بررسی قرار گرفت. اگر بخواهیم مُفاد این دو شاخه از توحید را اجمالا بیان کنیم باید بگوییم: نتیجه توحید در تشریع و توحید در اطاعت این می شود که انسان مُوظَّف است که تنها از حکم و قانون خدا تَبَعیّت نموده و تنها از فرامین الهی و کسانی که از طرف خداوند ماذون هستند، اطاعت نماید. در غیر این صورت، انسان دچار شرک در تشریع و اطاعت شده و از ایمان حقیقی فاصله می گیرد. همانگونه که در ابتدای بحث اشاره شد، این مبحث کلامی، پایه و مبنای بحث استکبارستیزی در اسلام است و مباحث فقهی این مساله نیز بر مبنای همین بحث کلامی طرح می شود. مثلا : ما در قواعد فقه سیاسی ، قاعده ای داریم تحت عنوان «قاعده شُمول عِبادةِ الله» که مبنای آن همین توحید در تشریع و توحید دراطاعت است. بر اساس این قاعده، عبادت و عُبودیّت، تمامی عرصه های زندگی انسان را شامل شده و قلمرو دین را در تمامی ابعاد زندگی بشر گسترش می دهد. در نتیجه، انسان باید در تمامی امور فردی، اجتماعی، سیاسی و... تابع قوانین الهی بوده و در عرصه عمل نیز تنها از کسانی تَبعیّت کند که از جانب پروردگار متعال ماذون در حاکمیت هستند. که بر اساس اَدلّه، این اذن، تنها برای انبیاء، اوصیاء و عالمان دینی صادر شده است؛ «أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ». اساسا باید توجه داشت که ماده «عَبَدَ، يَعْبُدُ ، عِبادَةََ وَ عُبُودِیَّةََ» : در اصل به معنای خضوع و انقیاد می باشد. و بر خلاف تصور عموم، پرستش تنها یکی از مصادیق معنای این واژه است و مصداق دیگر آن عبارت است از اطاعت و تَبَعِیّت.  فَیُّومی در مِصباحُ المُنیر می گوید: «عَبَدْتُ اللَّهَ : أَعْبُدُهُ عِبَادَةً وَ هِىَ الانقِيَادُ وَ الخُضُوعُ[13] جَوهَری در صِحاح می گوید: «وَ العِبادةُ : اَلطّاعَةُ»[14] اِبن مَنظُور نیز در لِسانُ العَرَب عین جمله مذکور را آورده است.[15]    لذا در قرآن کریم مکررا این واژه در معنای اطاعت و تَبعیّت به کار رفته است؛ مثلا در آیه کریمه  «أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَني‏ آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ»[16] که از تَبَعِیَّت شیطان تعبیر به عبادت شده است. نظیر همین استعمال را قرآن کریم در رابطه با اطاعت طاغوت دارد: «وَ الَّذينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها وَ أَنابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرى‏..»ِ[17] لذا «قاعده شُمول عِبادةِ الله» می خواهد بگوید که عبادت و عُبُودیّت که به عنوان هدف خلقت انسان مطرح شده، تنها به معنای پرستش نیست بلکه به معنای اطاعت از پروردگار متعال در همه عرصه های زندگی است. در نتیجه، این قاعده فقهی، عموم مباحث فقه سیاسی ـ اعمّ از مَباحِث مربوط به مشروعیت و ساختار حکومت، مَباحِث سیاست داخلی و مَباحِث سیاست خارجی ـ را به صورت گسترده تحت تاثیر قرار می دهد؛ به عنوان نمونه در عرصه مشروعیت، این قاعده، مشروعیت حکومت های غیرالهی را با چالش اساسی مواجه می کند و بر این اساس، تنها نوع مشروع از حکومت، حکومت اسلامی با محوریت معصوم (عَلَیهِ السَّلامُ) و یا نائب عام ایشان خواهد بود و تبعیت از طاغوت ـ یعنی: کسی که اذن در حکومت ندارد ـ حرام بلکه شرک عملی و منافی عبادة الله محسوب می گردد. در عرصه سیاست داخلی نیز، عموم مباحث مربوط به قانون گذاری، اجرا و نظارت به شدت تحت تاثیر این قاعده قرار می گیرند که تفصیل اینها باید در جای خود مطرح شود. 

و اما در بخش سیاست خارجی، این قاعده دو نتیجه فقهی مهم به دنبال دارد: نتیجه اول عبارت است از عدم جواز تبعیت و تمکین نسبت به آن دسته از قوانین و مُعاهَدات بین المللی که با احکام اسلامی تضاد و تنافی دارند. نتیجه دیگری که این قاعده فقهی، در سیاست خارجی به دنبال دارد این است که بر اساس این قاعده، اطاعت نمودن از فرامین قدرت های خارجی، حرام و موجب شرک در اطاعت خواهد بود. لذا بر این اساس، هر نوع تعامل با کشورهای دیگر، باید از موضع برابر و بدون هر گونه اطاعت پذیری باشد. حال اگر در میان نظام های سیاسی موجود در جهان، نظامی وجود داشته باشد [همانند نظام استکباری آمریکای جنایتکار] که جهان را به مثابه یک دهکده ای تصویر می کند که هم قانون آن دهکده را او مشخص می کند و هم خودش را کدخدای این دهکده جهانی می داند که بقیه موظف با اطاعت محض در برابر او هستند، بدیهی است که چنین نظامی دقیقا در نقطه مقابل حکومت اَلله و توحید در تشریع و اطاعت قرار دارد. یعنی: خداوند می فرماید تنها باید از قانون من تَبعیّت کنید و تنها باید از من اطاعت کنید، در طرف مقابل، این نظام مستکبر می گوید باید مطیع اوامر و قانون من باشید و فریاد «أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‌» سر می دهد؛ البته او با پرستش ما کار ندارد اما در عرصه تشریع و اطاعت، ادعای خدایی دارد. برای همین سرکشی فوق العاده است، که قرآن کریم، از اینها تعبیر به طاغوت می کند. طاغُوت بر وزن فاعُول است و فاعُول از صیغه های مُبالَغَه به شمار می رود، لذا  طاغُوت یعنی: کسی که به شدت از حدّ خود تجاوز می کند. حال سُؤال این است که آیا اسلام به ما اجازه می دهد که قوانین انسان ساز و جامعه ساز الهی را وانهاده و تابع قوانین ضدّ الهی و ضد بشری اینها بشویم؟ آیا قرآن کریم به ما اجازه می دهد که اطاعت از خدا، رسول و اُولِی الأَمر – که حافظ احکام الهی هستند- را وانهاده و از طاغوت ها تَبعیّت کنیم؟   همانگونه که در خلال بحث اشاره شد، قرآن کریم، حتی اطاعت از اینها را در یک حکم خاص- مثل: مَساله ذِبح- جایز نمی شمرد و آن را موجب شرک عملی می داند. حال آیا قرآن کریم به ما اجازه می دهد که در ابعاد کلان زندگانی همچون: اقتصاد، فرهنگ، سیاست و.. از نظامات آلوده و شرک آمیز اینها تَبعیّت کنیم؟ اهمیت این مساله تا حدّی است که همه انبیاء الهی با وجود تفاوتهایی که در احکام و شریعت آنها وجود دارد، اما همگی، دو مساله مهم را سرلوحه تبلیغ خود قرار می دادند: یکی عُبُودیّت و دیگری پرهیز از تَبَعیّت طاغوت. قرآن کریم در این باره می فرماید: «وَ لَقَدْ بَعَثْنا في‏ كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ» [18] لذا بر اساس این آیه شریفه و اَدِلَّه دیگر، در فقه سیاسی، قاعده دیگری شکل می گیرد تحت عنوان «قاعده وُجُوب نَفی الطّاغُوت وَ الکُفر بِها» که این قاعده هر گونه تَبعیّت از طاغوت را ممنوع می شمارد. بلکه واجب می داند که مُؤمنان در حد امکان خود، به نفی و ردّ طاغوت بپردازند. «...وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ»[19] البته اساس این قاعده، مبتنی بر همان «قاعده شُمول عِبادةِ الله» و توحید در تشریع و اطاعت است.  لذا شیخ صَدُوق (ره) در ثَوابُ الأَعمال، مَعانِی الاَخبار و عِلَلُ الشَّرایع از وجود مقدس امام صادق (عَلَیهِ السَّلامُ) نقل نموده اند که روزی عیسی بن مریم (عَلَیهِ السَّلامُ) به منطقه ای رسید که اهالی آن هلاک شده و در خانه ها و کوچه ها افتاده بودند. عیسی (عَلَیهِ السَّلامُ) فرمود: اینان [به یکباره] دچار عذاب الهی شده اند و اگر غیر از این بود، یکدیگر را دفن می نمودند. حَوارِیّون عرضه داشتند: ای روح الله! با آنها سخن بگو! عیسی (ع) نیز آنها را ندا داد. پس یکی از آنها به سخن در آمده و عرضه داشت: لبیک  ای روح الله! عیسی (ع) پرسید: ماجرای شما چیست؟ عرضه داشت: ما صبحگاهان در سلامت بودیم و به ناگاه در شامگاه گرفتار عذاب شدیم.... عیسی (ع) پرسید: چه چیز موجب عذاب شما شد؟ عرضه داشت: «حُبُّ الدُّنيا وَ عِبادَةُ الطّاغُوتِ».... عیسی (عَلَیهِ السَّلامُ) فرمود: چگونه مرتکب عبادت طاغوت شدید؟ پاسخ داد: «كانُوا إِذا أَمَرُونا أَطَعناهُم» یعنی: آنگاه که طواغیت ما را امر می کردند، از آنها اطاعت می نمودیم...» [20] در اینجا علامه مجلسی (ره) کلام متینی از شیخ بهایی (ره) در توضیح این حدیث شریف نقل نموده اند که نقل آن در اینجا بسیار مناسب است. ایشان می فرمایند: « شاید در بدو نظرچنین به نظر برسد که آنچه در این روایت شریف آمده - مبنی بر اینکه اطاعت از اهل معصیت، عبادت آنها محسوب می شود-، به نوعی مَجاز گویی است نه استعمال حقیقی. اما چنین نیست و استعمال عبادت در مورد تَبعیّت از اهل معصیت، استعمال حقیقی است چرا که همانا عبادت، چیزی نیست جز خُضوع، گردن نهادن و فرمانبری. و به همین جهت است که خداوند مُتعال، تَبعیّت از هوای نفس را عبادت هَوا شمرده و در قرآن کریم می فرماید: «أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ» همچنین به همین جهت است که تَبعیّت از شیطان را عبادت او شمرده و می فرماید: «أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ»[21] همچنین مرحوم سیّد شَرَفُ الدّین حسینی استرآبادی در تاویل الآیات از امام باقر (عَلَیهِ السَّلامُ) نقل می کند که فرمودند: «...وَ مَنْ أَطَاعَ جَبَّاراً فَقَدْ عَبَدَه» کسی که از یک جبار اطاعت کند، در واقع خود را بنده او ساخته است.[22]

قاعده فقهی دیگری که در رابطه با مساله استکبارستیزی وجود دارد، «قاعده نَفی سَبیل» است. این قاعده از قواعد فقهی مشهور در میان فُقَهاء است و حتی برخی از مُحقِّقان ادعای اجماع بر پذیرش آن نموده اند. عمده دلیل این قاعده، آیه کریمه «وَ لَنْ يَجْعَلَ اللّٰهُ لِلْكٰافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا»[23] است که هر امری که موجب سلطه یافتن کفار بر مسلمانان گردد را منتفی و غیر مشروع می خواند. لذا فقیهان شیعه در هر مساله ای که احساس نموده اند مساله سلطه یافتن کافر بر مسلمان در میان است، با استناد به این قاعده، حکم به عدم جواز داده اند. به عبارت دیگر، فُقَهاء عظیمُ الشَّأن، این قاعده را حاکم بر بقیه احکام شمرده اند؛ مرحوم شیخ طوسی در کتاب اَلخِلاف می فرمایند : «إِذَا اشتَرَى كافِرُ عَبدا ََ مُسلِماََ، لايَنعَقِدُ الشِّراءُ، وَ لايَملِكُهُ الكافِرُ... دَليلُنا : قَولُهُ تَعالَى: وَ لَنْ يَجْعَلَ اللّٰهُ لِلْكٰافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا (سوره نساء آیه 141) سپس به حاکم بودن این قاعده بر جمیع احکام اشاره نموده و می فرمایند: « وَ هذا عامُُّ فِي جَميعِ الأَحكامِ»[24] این قاعده و مَبانی کلامی آن، چنان در ذهن فقیهان شیعه استوار و پُر اهمیت است که حتی در مواردی که بوی سلطه کافر بر مسلمان استشمام می شود، به این قاعده تمسک نموده اند؛ مرحوم اِبن فَهد حِلّی در رابطه با وکیل شدن یک کافر برای یک مسلمانی که علیه مسلمان دیگر طرح دعوا نموده است، می فرمایند: «أَن يَتَوَكَّلَ [الکافِرُ] لِمُسلِمِ عَلَى مُسلِمِِ ، وَ مَنَعَ مِنهُ أَصحابُنا لِاستِلزامِ السَّبيلِ.» یعنی: یکی از صورت های وکالت این است که یک کافر وکالت مسلمانی را که علیه مسلمان دیگر طرح دعوا نموده است بپذیرد، که فقهاء این مساله را ممنوع شمرده اند چرا که مستلزم مُسلط نمودن آن وکیل کافر بر یک مسلمان است. [25] حال که سلطه یافتن یک کافر بر مسلمان، در این حد ممنوع و غیر مشروع است، آیا مسلط شدن نظام کفر و استکبار بر شئون مختلف زندگانی مسلمانان، جایز خواهد بود؟ مرحوم امام خمینی (قُدِّسَ سِرِّهُ) در تحریرالوسیلة می فرمایند: «لَو كانَتِ الرَّوابِطُ السِّياسِيَّةُ بَينَ الدُّوَل ِ الإِسلامِيَّةِ وَ الأَجانِبِ مُوجِبَةََ لِاستِيلائِهِم عَلَى بِلادِهِم‌ أَو نُفُوسِهِم أَو أَموالِهِم أَو مُوجِبَةََ لِأَسرِهِمُ السِّياسِيِّ يَحرُمُ عَلَى رُؤَساءِ الدُّوَلِ تِلكَ الرَّوابِطُ وَ المُناسِباتُ، وَ بَطَلَت عُقُودُها، وَ يَجِبُ عَلَى المُسلِمِينَ إِرشادُهُم وَ إِلزامُهُم بِتَركِها وَ لَو بِالمُقاوَماتِ المَنفِيَّةِ یعنی: اگر روابط سیاسی میان دولت های اسلامی و بیگانگان، موجب مسلط گردیدن آنها بر سرزمین، مردم و یا اموال مسلمانان شده و یا مُنجرّ به اِسارتِ سیاسی آنها گردد، برقراری این نوع روابط و مناسبات بر رُؤسای دولت های اسلامی حرام خواهد بود و عُقودی که این چنین باشد باطل می باشد. و بر عموم مسلمانان واجب است که آنها را ارشاد و مجبور به ترک اعمال مذکور نمایند؛ و لو به وسیله مُبارزه منفی»[26]

در پایان بحث، عرض می کنم که آنچه در این مصاحبه مطرح شد، تنها اشاره ای بود به بخشی از مَبانی فقهی و کلامی مساله استکبار ستیزی و جای آن دارد که مُحقِّقان و علاقه مندان، تفصیل این مباحث را در جای خود پیگیری نمایند./702/241/ح

منابع:

[1]  مائده:47

[2]  مائده:44

[3]  بقره: 257

[4]  تفسیر عیاشی، ج 1، ص 322، بحارالانوار، ج 25، ص 149.

[5]  یوسف:106.

[6]  بحارالانوار، ج 96، ص 100، باب الکفر و لوازمه، ح 30.

[7]  مائده:44.

[8]  یوسف:106.

[9]  کافی، ج 2، ص 397، باب الشرک ح 4 ، وسائل الشیعة، ج 7، ص 127، باب عدم جواز تقلید غیر المعصوم ح 7.

[10]  انعام:121.

[11]  تفسیر الصلفی، ج 2، ص 153.

[12]  محمد:25 و26.

[13]  المصباح المنیر، ج 2، ص 389، ماده عبد.

[14]  صحاح جوهری، ج 2، ص 503.  

[15]  لسان العرب، ج 3، ص 272.

[16]  یس:60.

[17]  زمر:17.

[18]  نحل:36.

[19]  نساء: 60

[20]  ثواب الاعمال، ص 254، باب عقاب حب الدنیا و عبادة الطاغوت، حدیث 1. معانی الاخبار، ص 341 باب معنی الهاویه، حدیث 1، علل الشرایع، ج 2، ص 466، باب النوادر، حدیث 21.

[21]  مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج 10، ص 238.

[22]  تاویل الآیات، ص 502.

[23]  نساء: 141.

 .[24] الخلاف، ج 3، ص 188.

[25] المهذب البارع، ج 3، ص 38.

[26]  تحریرالوسیله، ج 1، ص 486 ، م 6.

 


**  اصلاحات و اضافات  توسّط  :  استاد سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی

 

*************************************************

*** موضوعات و عناوین اخلاقی و تربیتی و اجتماعی و اعتقادی و حدیثی+پایگاه اندیشوران حوزه+آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی


*** عناوین و موضوعات اخلاقی،تربیتی ، اجتماعی، سیاسی...+وبلاگ نسیم معرفت+آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی

 

 

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

**سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در آیینه تصاویر+سردار دل ها+http://hakim-askari.rozblog.com/post/593 . +کلیک کنید .

 





درباره : حکیم عسکری ,مَبانی سیاست از دیدگاه اسلام و قرآن و روایات و سیره اهل بیت ع و فقهاء عِظام ,

امتیاز : | نظر شما :

برچسب ها : قواعد فقهی راهبردی در مُعاهَدات بین‌المللی و سیاست خارجی+حجت الاسلام مُحسِن صَبوری فیروزآبادی +سایت حکیم زین العابدین عسکری گیلانی لشت نشایی رشتی , آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی , مرگ برآمریکا , مذاکره با آمریکای مستکبر و جنایتکار ممنوع ,


نوشته شده در چهارشنبه 23 بهمن 1398 توسط سید اصغر سعادت میرقدیم لاهیجانی| بازدید : 9 |

 
 
 
 
بارش خون در روز عاشورا 
 
 
آیا واقعاً روز عاشورا از آسمان خون بارید و خاک و سنگ خون گریست، یا این تعابیر استعاره است، یا مربوط به عالَم غیب می‌باشد – چه سندی می‌توان ارائه داد؟ اگر چنین بود، چرا ایمان نیاوردند؟


 

ایکس – شبهه / پایگاه پاسخگویی به سؤالات و شبهات :  خیر .  استعاره نیست ، بلکه واقعاً از آسمان خون بارید. البته منظور این نیست که خونی با ترکیبات خون انسان بارید، بالاخره آب ترکیب خودش را دارد و سنگ و خاک هم ترکیب خودشان را دارند . بلکه منظور این است که خونین فام (به رنگ خون) شدند.

 

در مورد "سند"های تاریخی در وقایع گذشته (در هر موردی)، نظر به اینکه معمولاً منکران حتی بدون رجوع و تحقیق پیرامون صحّت و سُقم یک گزاره‌ی تاریخی، به راحتی می‌گویند : "ما قبول نداریم"، به تناسب مخاطبین [شیعه، سنی و دیگران]، به دسته سند می‌توانید استناد نمایید :

 

الف شیعیان :

 

برای ما شیعیان، کلام معصوم حجت است، خواه در احکام باشد و یا در نقل گزاره‌های تاریخی. لذا سعی حدیث شناسان در علم حدیث و علم رجال و نیز مورّخین، بر این است که اَسناد و ناقلین را بررسی کنند تا مطمئن شوند که جمله بیان شده، عین آن مطلبی است که معصوم (عَلَیهِ السَّلامُ) فرموده است. و در این باب احادیث مُوثّق بسیاری وجود دارد. از جمله:

 

حضرت زینب (عَلَیهَا السَّلامُ) در بیانات خود خطاب به اهل کوفه و سرزنش آنها فرمودند: «أَفَعَجِبتُم أَن مَطَرَتِ السّماءُ دَماََ؟ وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَخْزى‌ وَ أَنْتُمُ لا تُنْصَرُونَ «با اقتباس از آیه 16 سوره فُصِّلَت»  (خطبه حضرت زینب«سلام الله علیها» در کوفه)

 

ترجمه: آیا تعجب می‌کنید که از آسمان قطره‌های خون بر زمین می چکد؟ اما بدانید که خواری و عذاب رستاخیز سخت تر خواهد بود و برای شما یار و کمک رسانی نخواهد بود.

 

و البته روایاتی که دلالت بر خون گریستن آسمان و سنگ و خاک دارد، در بیانات نورانی ائمه اطهار (عَلَیهِمُ السَّلامُ)، از جمله امام رضا (عَلَیهِ السَّلامُ) بسیار است.

 

ب اهل سنّت:

 

برای اهل سنّت نیز باید آن چه در کتب معتبر خودشان آمده و به ویژه هر سخنی که با مستندات شیعی و اقوال اهل عصمت (عَلَیهِمُ السَّلامُ) نیز تطابق دارد، حجت باشد، چرا که از یک سو علمای اهل سنّت بر آن تصدیق کردند و از سوی دیگر هیچ اختلافی در آن نیست.

 

این ماجرا که جبرئیل خاک قبر سیدالشهداء (عَلَیهِ السَّلامُ) را برای رسول الله (صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ) آورد و ایشان آن را لمس کرده، بوییدند و بوسیده‌اند و ...، در مستندات مُوثّق حدیثی و تاریخی اهل سنت و شیعه به تواتر نقل شده است. در حدیثی که از ابن عباس نقل شده آمده است: بوی خوشی از آن خاک که جبرئیل برای پیامبر (ص) آورد به مشام می‌رسید که خداوند به برکت اینکه آنجا محل دفن امام حسین (عَلَیهِ السَّلامُ) خواهد شد این خصوصیت را در آن قرار داده است  .

 

شیعه و سنی نقل کرده‌اند: «این خاک در نزد اُمّ سَلَمَه بود تا روز شهادت حضرت امام حسین (عَلَیهِ السَّلامُ) که تبدیل به خون شد و اُمّ سَلَمَه فهمید که حضرت حسین (عَلَیهِ السَّلامُ) به شهادت رسیده‌اند.» (حاکم نیشابوری این روایت را در کتاب مُستَدرَک خود آورده است «اَلمُستَدرَکُ عَلَی الصَّحیحَینِ + حاکم نیشابوری» و بیش از 12 تن از علما و مُحدِّثین اهل سنت نیز آورده‌اند - تَهذيبُ التَّهذيب، ج 2، ص 347 + اِبن حَجَر عَسقَلانی)

 

ج دیگران:

 

منظور از دیگران، کسانی هستند که نه تنها اهل تشیع یا تسنن نیستند، بلکه اصلاً مسلمان نبوده و نیستند.

 

کتاب تاریخ آنگُلُوساکسُون (Anglo-Saxons) یکی از مهم‌ترین اَسناد تاریخی است که از دوران قرون وُسطی به جای مانده است. در دائرةُ المَعارِف بریتانیا، در باره این کتاب آمده است: «‌این کتاب ابتدا به فرمان پادشاه آلفِرد کبیر در حدود سال 890 میلادی گردآوری شد ، و تا اواسط قرن دوازدهم میلادی توسط نویسندگان و مُورِّخین مختلف، وقایع سال‌های بعد به آن افزوده شد. ما فکر می‌کنیم که این کتاب به عنوان کامل‌ترین سند تاریخ بریتانیا از آغاز آن تا دوره حکمفرمایی پادشاه اِستِفَن در سال 1154 میلادی باشد. اگرچه این کتاب ممکن است تاریخ فراگیر و بی‌نقصی نباشد، ولی این مساله از ارزش بی‌بدیل آن در به دست آوردن تصویری روشن‌تر از تاریخ هزار سال پیش بریتانیا نمی‌کاهد».

 

در وقایع نگاری این کتاب آمده است:

 

«A.D. 685 -This year, there was in Britain a bloody rain, and milk and butter were turned to blood.»

 

ترجمه: (685 میلادی، مُصادِف با سال 61 هجری قمری+سال شهادت امام حسین «عَلَیهِ السَّلامُ» ) – این سال، سالی بود که در آن در سرتاسر بریتانیا، باران خون بارید، و شیرها و کره‌ها، همه مُبدَّل به خون (خونین) شدند.

 

د – اما اینکه چرا ایمان نیاوردند و نمی‌آورند؟  در پاسخ به این پرسش باید گفت که این چیز عجیبی نیست؛ انسان اگر نخواهد چیزی را قبول و باور کند، نمی‌کند. حتی پیامبران را دیدند، بَیّنه‌ها و دلایل عقلی آنان را شنیدند، معجزات عینی آنها را با چشم دیدند و لمس کردند، باز هم ایمان نیاوردند.

 

قوم موسی (عَلَیهِ السَّلامُ)، پس از دیدن انواع معجزات و حتی خون شدن تمامی آب‌هایی که آل فرعون برای نوشیدن بر می‌داشتند را دیدند، شکافتن نیل و رد شدن خود و غرق شدن فرعونیان را نیز دیدند و تجربه کردند، اما بعد گوساله پرست شدند !!! در امّت حضرت محمد مصطفی (صَلواتُ اللهِ عَلَیهِ وَ آلِهِ) نیز از این نوع اشخاص بسیار بوده و هستند.

 

بَشرِ کافِر ، عَنُود و لَجُوج، همیشه توجیه می‌کند. اگر با چشم ببیند، می‌گوید: سِحر بود – می‌گوید: صُدفَه و اتفاقی بود ؛ و اگر نتواند اینگونه توجیه و فرار کند ، به دنبال یک دلیل علمی می‌گردد و اگر چیزی یافت، می‌گوید: دلیل علمی داشت !!!  گویا هر چه دلیل علمی داشته باشد ، دیگر کار خدا نیست و کار خدا باید حتماً (اَلعَیاذُ بِاللهِ) غیر علمی باشد ، در حالی که او علیم و حکیم است و عالَم همه تَجلّی عِلم اوست و عالِم باید به این علوم واقف گردد . لذا به خاطر عنادشان مصداق "خَتَمَ اللهُ" می‌شوند و قبول نمی‌کنند.

 

«خَتَمَ اللّهُ عَلَى قُلُوبِهمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عظِيمٌ» (اَلبَقَره، 7)

 

ترجمه: خداوند بر دل‏ها و بر گوش‏هاى آنان مُهر (شقاوت) نهاده، و بر ديدگانشان پرده ‏اى (از غفلت) است و عذابى بزرگ خواهند داشت.

 

«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَـئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ» (اَلأَعراف، 179)

 

ترجمه: و حقّا كه ما بسيارى از جِن و اِنس را (گويى) براى دوزخ آفريده ‏ايم، زيرا كه دل‏ها دارند ولى (حقايق را) بدان نمى‏فهمند، و چشم‏ها دارند ولى بدان (به عبرت) نمى ‏نگرند و گوش‏ها دارند ولى بدان (مَعارِف حَقّه را) نمى‏ شنوند ، آنها مانند چهارپايانند بلكه گمراه‏ ترند (زيرا با داشتن استعداد رُشد و تكامل، به راه باطل مى ‏روند) و آنها همان غافلانند.

http://www.x-shobhe.com/shobhe/5536.html

 


*واقعه کربلا در تاریخ آنگُلُوساکسُون در سال 685 میلادی+https://www.parsine.com/fa/news/153190/%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9.

 ********************************************

 

 

** آثاروبرکات راهپیمایی عظیم اربعین حسینی(ع) - پایگاه اندیشوران حوزه+آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی...

 


*** موضوعات و عناوین اخلاقی و تربیتی و اجتماعی و اعتقادی و حدیثی+پایگاه اندیشوران حوزه+آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی


*** عناوین و موضوعات اخلاقی،تربیتی ، اجتماعی، سیاسی...+وبلاگ نسیم معرفت+آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی

 

 
** مجموعه مقالات وگفتمانهای اقتصادی وبانکداری اسلامی و ... +بانظارت آیت الله سعادت میرقدیم لاهیجی - (**)+کلیک کنید

 

 

** مجموعه مقالات وگفتمانهای اقتصادی وبانکداری اسلامی و ... +بانظارت آیت الله سعادت میرقدیم لاهیجی - (**)+کلیک کنید + http://hakim-askari.rozblog.com/post/543 .


** مجموعه مقالات وگفتمانهای اقتصادی وبانکداری اسلامی و ... +بانظارت آیت الله سعادت میرقدیم لاهیجی - (**)+کلیک کنید + http://hakim-askari.rozblog.com/post/543 .

 

 




درباره : حکیم عسکری ,مَبانی سیاست از دیدگاه اسلام و قرآن و روایات و سیره اهل بیت ع و فقهاء عِظام ,حکیم عسکری ,درباره اهل بیت علیهم السلام ,

امتیاز : | نظر شما :

برچسب ها : آیاواقعاًروزعاشورا ازآسمان خون باریدوخاک و سنگ خون گریست؟!+سایت حکیم زین العابدین عسکری گیلانی لشت نشایی رشتی , ایکس – شبهه / پایگاه پاسخگویی به سؤالات و شبهات , امام , امام حسین , کربلا , شهادت , اربعین حسینی , خون , سال 61 هجری , آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی ,


نوشته شده در چهارشنبه 24 مهر 1398 توسط سید اصغر سعادت میرقدیم لاهیجانی| بازدید : 41 |

بررسی جایگاه پول دیجیتال «بیت‌کوین» در نظام پولی و احکام فقهی آن

***نسیم معرفت***


 

* نوشتاری از حجت‌الاسلام مرتضی ترابی+با اشراف علمی حضرت آیت‌الله‌‌ جعفرسبحانی

 

بررسی جایگاه پول دیجیتال+«بیت‌ کوین» در نظام پولی و احکام فقهی آن

 


 

اصل ایجاد و خرید فروش پول‌های رمز‌پایه از نظر شرعی اشکالی ندارد ولی در مورد بیت‌کوین به جهت دو خصوصیتی که در این نوع پول رمز‌پایه وجود دارد خرید و فروش آن محل اشکال است. عده‌ای از اقتصاددان‌ها و کارشناسان شناخته‌شده دنیا ارزش بیت‌کوین را حبابی می‌‌دانند و لذا احتمال افت شدید آن را حتی به یک‌هزارم قیمت فعلی آن در آینده پیش‌بینی می‌‌کنند؛ و واقعیت‌های موجود در تغییر ناگهانی قیمت بیت‌کوین مؤید آن است. اگر از گفته این کارشناسان اطمینان نوعی حاصل شود که خرید بیت‌کوین همراه با ریسک بالاست اقدام به خرید آن به جهت غَرَری و خطری بودن، محل اشکال خواهد بود.

شبکه اجتهاد: نوشتار حاضر حاصل بخشی از درس‌های فقهی آیت‌الله سبحانی پیرامون موضوعات اقتصادی و مالی است که در دفتر مُعظّم‌له و با حضور چند تن از فضلای ارجمند برگزار می‌شود و از سوی حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی ترابی استاد حوزه علمیه قم و از پژوهشگران مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق‌ (عَلَیهِ السَّلامُ) در پژوهشی تفصیلی با عنوان «خرید و فروش و استخراج پول‌های دیجیتال – بیت‌کوین» تدوین گردیده است. بخش‌هایی از این مقاله ارزشمند را تقدیم خوانندگان ارجمند می‌شود.

پول دیجیتال

پول دیجیتال که از انواع پول اعتباری است و در کنار پول حُکمی، پول الکترونیکی و پول تحریری از انواع پول اعتباری محسوب می‌شود، مرحله جدیدی در تاریخ پول به‌شمار می‌‌آید که تعریف آن در زیر خواهد آمد. آن‌چه بر اساس بررسی تاریخچه پول می‌‌توان گفت که چرخشی که از پول کالایی به سکه و از سکه به حواله و از حواله به اسکناس در طول تاریخ ثبت ‌شده است، وقوع دگرگونی جدیدی به سمت و سوی محوریت یافتن پول دیجیتال را محتمل‌ می‌‌کند.

مشکلات اقتصادی که خطا‌های نظام بانکداری و سیستم پولی موجود ایجاد نموده از «هَراس بانکی» [پانیک بانکی] ۱۹۰۷ تا دوران «رکود بزرگ بین سال‌های ۱۹۲۹ تا اوایل دهه ۱۹۴۰»، باعث شده که بانک‌ها متهم‌ ردیف اول بحران‌های مالی جهان تلقی شوند. پس از بحران جهانی بین سال‌های ۲۰۰۹- ۲۰۰۷ که کارشناسان در آن بر بی‌کفایتی بانک‌های مرکزی و دولت‌ها برای کنترل وضعیت اقتصاد و پول تأکید نمودند، پول جدید دیجیتال رمز نهاد به نام بیت‌کوین به جامعه جهانی توسط فرد یا افراد ناشناسی معرفی شد. ویژگی مهم این نوع پول‌ها حذف قدرت‌های مرکزی نظارت‌کننده بر ایجاد و نقل و انتقال پول است. قدرت‌هایی که با بازی‌های سیاسی- اقتصادی، بحران‌آفرینی می‌‌کنند.

اولین جرقه مفهوم پول‌ مَجازی‌ رمزگذاری شده، در‌ سال ١٩٩٨، به منظور‌ ایجاد پولی‌ بدون‌ حضور واسطه‌ها (بانک‌ها) و توسط افراد یک جامعه، توسط «وِیدای» مطرح شد‌. وی‌ پیشنهاد نوع جدیدی از پول‌ الکترونیک‌ را‌ ارائه داد که‌ در آن از‌ روش رمزگذاری رایانه‌ای‌ برای‌ کنترل تولید پول و انجام معاملات بدون واسطه و مرجع مرکزی استفاده شود. هم‌چنین پیشنهادی از سوی «نیک سابو» برای تولید سکه الکترونیک مطرح گردید. با این حال، ایده‌ وِیدای‌ تا‌ سال‌ ٢٠٠٩‌ تنها در حد‌ یک‌ نظریه باقی ماند. در این سال واحد پول مَجازی به‌نام بیت‌کوین توسط شخصی مجهول‌الهویه به‌نام «ساتوشی ناکاماتو» ایجاد گردید. با این توضیح که وی ابتدا در سال ۲۰۰۸ مقاله‌ای را تحت عنوان «بیت‌کوین پول الکترونیک هَمتا به هَمتا» به گروه ایمیلی رمزنگاری www.metzdowd.com ارسال نمود، سپس در ژانویه سال ۲۰۰۹ اولین برنامه شبکه بیت‌کوین را عرضه کرد.

آیا بیت‌کوین پول است؟

تعریف پول: «پول چیزى است که داراى سه وظیفه؛ واسطه مبادله، معیار سنجش و ذخیره ارزش است.» بنابراین تعریف، هر چیزی که دارای این سه ویژگی باشد پول است، چه یک کالای خاص باشد مانند پوست حیوان یا سکه طلا و نقره و چه به‌صورت پول اعتباری امروزی مانند اسکناس یا سکه یا حتی به‌صورت ارقام الکترونیکی باشد که در کارت‌های الکترونیکی از آن استفاده می‌‌گردد؛ هم‌چنین اوراقی که از نقد شوندگی بالایی برخوردار است مانند چک‌های مسافرتی نیز پول محسوب می‌‌شوند.

اگر منظور، تعریف پول اعتباری (کاغذی) امروز باشد باید ویژگی زیر هم به آن اضافه شود و آن این‌که: مالیت و پول بودن این نوع پول، اعتباری است چون غیر از واسطه مبادله بودن هیچ منفعت دیگری ندارد. و این ویژگی را با اعتبار قوه حاکمه و پذیرش عمومی دارا می‌‌شود.

با توجه به آن‌چه بیان شد بهتر است پول اعتباری امروزی این‌گونه تعریف شود:  «مالی اعتباری است که ارزش مصرفی غیر از ارزش مبادله‌ای ندارد و داراى سه وظیفه است: 1- واسطه مبادله، 2- معیار سنجش  3- و ذخیره ارزش

چنان‌که بالا اشاره شد اعتبار کننده در پول‌های رایج فعلی، قوه حاکم و بانک مرکزی است؛ و ممکن است تصور شود که در پول‌های اعتباری محض، بدون وجود قدرتی که از چنین اعتباری پشتیبانی کند و جلوی تقلب و هرج‌ومرج در آن را بگیرد، پول اعتباری محقق نمی‌شود. ولی این تصور درست نیست. چون بر اساس فناوری «زنجیره بلوکی» [بَلاک چین : Blockchain] مبتنی بر اینترنت می‌‌توان بدون نیاز به یک قدرت مرکزی پول اعتباری تولید نمود و نقل و انتقال آن را انجام داد و بر این اساس پول‌های دیجیتال گوناگون که مهم‌ترین آن‌ها بیت‌کوین است ساخته شده است. پس اگر سه ویژگی بیان شده برای پول، در بیت‌کوین موجود باشد قهراً آن‌هم مصداق پول خواهد بود. با توجه به شواهد و واقعیت عینی قابل تجربه باید گفته شود که، بیت‌کوین همه ویژگی‌های پول که در بالا گفته شده دارا می‌‌باشد. حتی باگذشت زمان اقبال مردم به این نوع پول‌ها خصوصاً بیت‌کوین افزایش یافته است. در ماه دسامبر سال ۲۰۱۳، تقریباً ۱۲ میلیون بیت‌کوین در گردش ثبت شد؛ و در زمان تدوین این نوشته (۱۱ فروردین ۹۷ مصادف با ۳۱ مارس ۲۰۱۸) تعداد بیت‌کوین‌های موجود به ۱۶۹۳۶۷۲۳ عدد رسیده است ارزش هر بیت‌کوین ۷۱۰۵ دلار است در حالی‌ که قیمت آن در اوت ۲۰۱۶ به حدود ۵۷۲ دلار و در اوت ۲۰۱۷ به حدود ۴۷۶۴ دلار و در دسامبر ۲۰۱۷ این ارز مَجازی به ارزش ۱۳۸۶۰ دلار آمریکا بود و ارزش بازار آن در حال حاضر بالغ‌بر ۱۲۰۹۸۳۷۳۲۹۴۸ دلار است؛ و تعداد خودپردازهای بیت‌کوین در دنیا به ۲۳۹۳ می‌‌رسد که بیشتر آن‌ها در آمریکا شمالی قرار دارد. گفته شده در سال ۲۰۱۵ میلادی بیش از صد هزار بازرگان از بیت‌کوین در پرداخت‌های خود استفاده کرده‌اند. بنابراین هر یک از ویژگی‌های پول خصوصاً ذخیره ارزش بودن در بیت‌کوین تحقق پیدا کرده است. گذشت زمان و پذیرش بیش از پیش بیت‌کوین به‌عنوان بهای معامله و ابزاری برای ادای دیون سبب شده که جنبه پول بودن آن تقویت گردد؛ یعنی ویژگی‌های پول از جمله وسیله مبادله بودن در بیت‌کوین در حال بروز و ظهور است.

برخی از محققین تلاطم شدید قیمت بیت‌کوین را به‌عنوان شاهدی بر پول نبودن آن ذکر کرده‌اند. چون چیزی که طی یک سال قیمت آن نوزده برابر بشود نمی‌تواند وسیله و معیار ارزش‌گذاری باشد. ولی باید توجه داشت که این مسئله در پول‌های اعتباری کلاسیک امروز نیز سابقه دارد؛ مثلاً نرخ برابری پول آلمان که در سال ۱۹۱۴ معادل با ۲/۴ مارک به ازای هر دلار بود در سال ۱۹۲۳ به ۲/۴ هزار میلیارد مارک به ازای هر دلار رسید.   [نرخ برابری پول آلمان که در سال ۱۹۱۴ معادل با ۲/۴ مارک به ازای هر دلار بود در سال ۱۹۲۳ به ۲/۴ هزار  مارک به ازای هر دلار رسید]  می‌توان نمونه‌های فراوان دیگری ذکر کرد در همه این موارد افت شدید ارزش باعث از بین رفتن ماهیت پول نگردیده است. پس این‌که گفته شده «پول حقیقی یا مَجازی به‌صورت طبیعی تغییرات قیمتی دارد اما در مقایسه با دارایی و کالاها باید ثبات داشته باشد تا بتوان کالاها و دارایی‌ها را با آن ارزش‌گذاری کرد.» سخن درستی نیست.

آیا بیت‌کوین یک دارایی (مال) است؟

 

تعاریفی که در مورد بیت‌کوین ذکر شد مبتنی بر پذیرش پول بودن بیت‌کوین است ولی برخی از دولت‌ها یا مراکز دولتی مانند مرکز درآمدهای داخلی آمریکا بیت‌کوین را یک کالا و دارایی می‌‌داند که قوانین و مقررات مربوط به دارایی در مورد آن جاری است. به ‌هر حال نفی پول بودن بیت‌کوین به معنای نفی مال و کالا بودن آن نیست چون گر چه هر پولی مال و کالا است ولی هر کالایی پول نیست بنابراین اگر کسی پول بودن بیت‌کوین را نپذیرد می‌‌تواند آن را یک کالا و مال بداند. برای نظر دقیق در این رابطه باید به بررسی تعریف مال بپردازیم.

 تعریف مال: قبل از ورود به تعریف مال تذکر چند نکته می‌‌تواند مفید واقع شود؛

۱- مال که در برخی از ادله موضوع حکم شرعی است، مانند «لَا يَحِلُّ مالُ‌ امْرِئٍ‌ مُسْلِمٍ إِلَّا بِطِيبَةِ نَفْسِهِ»  یعنی مال مرد مسلمان جز با رضایت و طیب نفس وی برای دیگری حلال نیست» به همان معنای عرفی و لغوی موضوع حکم شرعی واقع شده است و اصطلاح خاصی درباره آن از نظر شرعی وجود ندارد، جز این‌که مالیت و احترام برخی از اموال از بین برده شده است، مانند مشروبات الکلی و آلات قمار و بُت و نظایر آن‌ها، بنابراین این‌ها از نظر شرع مال نیستند.

۲- مفهومی که در عصر حاضر از «مال» در میان مردم وجود دارد همان ملاک است و ما نیازی به بررسی معنای مال در زمان صدور احکام شرعی نداریم چون اصل در لغت، همسانی و هماهنگی بین حال و گذشته است مگر این‌که عکس آن ثابت شود؛ و تعریف مال به جهت مشخص نمودن چهارچوب و حدود آن است تا از موارد مورد شبهه مانند بیت‌کوین شبهه‌زدایی شود.

پس از این دو مقدمه باید بگوییم درباره تعریف مال تعاریف گوناگونی آمده است. از مجموع سخنان لغویون و فقها در این زمینه به‌دست می‌‌آید که مال چیزی است که دارای ویژگی‌های زیر باشد:

۱- مال چیزی است که منفعت داشته باشد که برخی به‌جای این ویژگی، با ویژگی «مردم به آن رغبت داشته باشند» تعبیر نموده‌اند که به نظر می‌‌رسد تعبیر دوم دقیقتر است و شمول بیشتری دارد چون شامل مواردی که مردم برای به‌دست آوردنش میل دارند ولی هنوز فایده عقلایی برای آن تصور نمی‌شود، نیز می‌‌شود و به نظر ما همین درست است چون با فرض صدق مال بر چیزی نمی‌شود به ادعای نداشتن منفعت عقلاییه، مالیت آن را نفی کرد و معامله بر آن را باطل دانست.

۲- ویژگی دیگر که از تعابیر مختلف فقها به‌دست می‌‌آید این است که مال چیزی است که قابلیت اختصاص را داشته باشد، پس سنگی که در اعماق غیرقابل ‌دسترس زمین یا کرات دور وجود دارد هرچند ارزشمند باشد مال نیست.

۳- ویژگی سومی که باز از تعاریف فقها می‌‌توان به‌دست آورد این است که مال باید کمیابی نسبی داشته باشد والا اگر مثل جرعه‌ای آب در کنار نهر یا هوای معمولی در بیابان فراوان باشد هر چند منفعت دارد ولی مال نیست. این ویژگی را می‌‌توان از تعبیر چیزی که در مقابل آن بها می‌‌پردازند، فهمید.

۴- از نظر شرعی مال یک قید دیگری نیز دارد و آن این‌که همه منافع یا منافع عمده آن مورد نهی قرار نگرفته باشد مثل مشروبات الکلی یا آلات قمار و مانند آن‌که منافع آن‌ها مورد نهی واقع شده است. پس این قبیل اشیاء شرعاً مال محسوب نمی‌شود.

ولی این قید که مال چیزی است که با کار به‌دست بیاید چنان‌که در تعریف مرحوم ایروانی آمده، صحیح نیست چون در برخی موارد مال، بدون کار هم به‌دست می‌‌آید؛ مانند ارث و مانند آن.

بر پایه آن‌چه در بالا توضیح داده شد، بیت‌کوین هرچند پول نباشد ولی مال و دارایی است؛ چراکه همه ویژگی‌های مال در آن وجود دارد، مورد رغبت است، کمیابی نسبی دارد و قابلیت اِقتِناء [ذخیره کردن و سرمایه قراردادن] در او هست و نهی ویژه‌ای هم درباره آن در شرع وارد نشده است. البته اگر در مال بودن چیزی منفعت داشتن را لازم بدانیم چنان‌که از ظاهر سخن علامه حلی و برخی حقوق‌دانان استفاده می‌‌شود مال و کالا بودن بیت‌کوین قبل از این‌که ابزار دادوستد بشود یعنی پول بر آن صدق کند، محل اشکال خواهد بود. چون برای بیت‌کوین منفعتی عقلائی غیر از ابزار دادوستد قرار گرفتن متصور نیست؛ بنابراین مال بودن بیت‌کوین به یکی از این دو امر وابسته است:

۱-  این‌که در مال بودن یک‌چیزی مورد رغبت بودن را کافی بدانیم چنان‌که این معنی از اکثر تعابیر فقها دراین‌باره برمی‌آید.

۲-  این‌که بیت‌کوین به‌عنوان ابزار دادوستد پذیرفته شود یعنی نقش پول را ایفا کند. در این صورت قطعاً منفعت عقلایی پیدا می‌‌کند و تعریف مال بر آن صدق می‌‌کند.

خلاصه این‌که با توجه به واقعیت موجود درباره بیت‌کوین و این‌که مورد رغبت عقلا است و تا اندازه‌ای به‌عنوان یکی از وسایل دادوستد تلقی می‌‌شود بی‌گمان بیت‌کوین «مال» و «کالا» است.


ویژگی‌های بیت‌کوین


نوسان قیمت بیت‌کوین

یکی از ضعف‌های بیت‌کوین را باید نَوَسان قیمت شدید آن دانست. برخی آن را ناشی از طبیعت نو و اقتصاد جوان و دخالت بازارهای ناکارآمد در عرضه آن دانسته‌اند و برخی دیگر ناشی از ماهیت مُتقلبانه و کلاهبردارانه آن می‌‌دانند به نظر آنها بیت‌کوین یک نوع ترفند پونزی [ترفند پانزی یا پونزی : Ponzi] است و برخی افزایش قیمت و بالا رفتن حجم تجارت آن را ناشی از حُباب اقتصادی می‌دانند. به‌طوری ‌که گاهی ناگهانی سقوط می‌‌کند و در کسری از ثانیه مجدداً صدها دلار افزایش پیدا می‌‌کند. قیمت هر بیت‌کوین در ماه‌های ابتدایی پیدایش آن حدود یک ده هزارم دلار آمریکا تخمین زده شده و قیمت هر بیت‌کوین در ماه جولای سال ۲۰۱۰ میلادی به حدود ۴ صدم دلار یا ۴ سِنت رسیده بود. این ارز رمز نهاد سال ۲۰۱۷ خود را با قیمت ۹۶۶ دلاری آغاز کرد. پس از نوسانات شدید الآن (۳۰ فروردین ۱۳۹۷) قیمت آن ۶۶۴۸ یورو معادل با ۸۲۱۶ دلار است. ارزش کل بازار این ارز در تاریخ فوق بالغ‌بر ۱۰۹ میلیارد یورو معادل ۱۳۵ میلیارد دلار است. این حجم بازار و افزایش قیمت، نشان می‌دهد که بازار ارزهای دیجیتالی در حال به چالش کشیدن نظام پولی سنتی است. البته در ماه دسامبر سال گذشته میلادی به قله ۱۷ هزار دلاری صعود کرد. ولی با سقوط قیمت روبه‌رو شد.

زمینه‌های پذیرش بیت‌کوین

در ابتدا علاقه به بیت‌کوین و دانش آن محدود به تعداد انگشت‌شماری از علاقه‌مندان انجمن‌های اینترنتی خلاصه می‌‌شد. ولی امروز چنان‌که اشاره شد از گسترش فوق‌العاده برخوردار شده است عوامل و زمینه‌های این پذیرش را می‌‌توان این‌چنین ارزیابی کرد:

۱- فعالان بازار سیاه

تراکنش‌ها تحت شبکه بیت‌کوین بدون ثبت هویت فرد پرداخت‌کننده و دریافت‌کننده انجام می‌شود، همین امر موجب شد طرفداران جدیدی برای آن پیدا شود. فعالان بازار سیاه شامل دلالان اسلحه و مواد مخدر و دیگر خلاف‌کاران که توان نقل و انتقال پول از طریق شبکه معمول بانکی را نداشتند، به بازار بیت‌کوین اضافه شدند. در کنار خلاف‌کاران، افراد کنجکاوی که ماهیت ناشناخته «زنجیره بلوکی» [بَلاک چین : Blockchain] را بررسی می‌کردند، نیز برای محک زدن این پول الکترونیکی وارد تراکنش‌های بیت‌کوینی شدند.

۲- هم‌زمانی انتشار بیت‌کوین با بحران‌های مالی

کاهش اعتماد عمومی به دولت‌ها و بانک‌ها و مدیران رده‌بالا در سطح جهانی یکی از زمینه‌های اصلی برای پذیرش چنین طرحی است. نظرسنجی بنیاد «اِدِلمَن» [Edelman] در خصوص اعتماد عمومی به دولت‌ها، مؤسسات و مدیران، در سال ۲۰۱۷، از افزایش بی‌اعتمادی‌ها تا ۵۵ درصد حکایت دارد. بر اساس نظرسنجی این بنیاد علاوه‌ بر بی‌اعتمادی، اکثریت مردم در انتظار وقوع بحران مالی و اقتصادی جدیدی در سراسر دنیا هستند؛ و این به معنای بی‌اعتمادی به سیاست‌های اقتصادی دولت‌ها و بی‌اعتمادی به ارز‌های کاغذی است که با عدم شفافیت و ریسک بالا همراه هستند. آن‌چه بیت‌کوین به جمعیت بی‌اعتماد ارائه می‌کند، ارائه ارزی است که فارغ از دست‌های پشت پرده و مؤسسات غول‌پیکر عمل می‌کند و شفافیت از اصول ابتدایی آن است؛ مثلاً در طول سال ۲۰۱۲ - ۲۰۱۳ که بحران مالی در قبرس پیش آمد، خرید بیت‌کوین در قبرس به دلیل ترس از مصادره شدن حساب‌های پس‌انداز یا مشمول مالیات شدن آنان افزایش یافت. در شرایط تورم، مردم به تبدیل پول به دیگر کالاهای ارزشمند روی می‌آورند. خرید مسکن یا طلا از جمله راهکارهایی است که مردم به شکل سنتی به آن‌ها تمایل نشان می‌دهند. خرید بیت‌کوین نیز به این راهکارهای سنتی افزوده شده است. در کنار زمینه‌های یاد شده توسعه شرکت‌های مبلّغ و شکل‌گیری دستگاه‌های خودپرداز بیت‌کوین و افزایش شرکت‌ها و مؤسساتی که بیت‌کوین را می‌پذیرفتند و همچنین شیوع انواع دیگری از پول‌های الکترونیکی مانند «اِتِرِیُوم» [Ethereum] ، باعث توجه بیشتر مردم به بیت‌کوین و رونق بازار آن گردید.

تفاوت‌های بیت‌کوین با ارزهای رایج

۱- در نظام مالی سنتی، بانک‌ها و مؤسسات مالی کنترل همه تراکنش‌ها را به عهده دارند، در نتیجه دفتر کل در اختیار یک بانک است؛ اما در نظام بیت‌کوین همه تراکنش‌ها در دفتر کل عمومی ثبت می‌شوند که برای همه قابل مشاهده است، دفتر کل عمومی تائید می‌کند که انتقال‌دهنده بیت‌کوین مالک حقیقی بیت‌کوین خرج شده است و جای دیگر خرج نشده است. این سیستم ویژگی اصلی بیت‌کوین و دیگر ارزهای رمزپایه است که بر اساس تکنولوژی نوپای «زنجیره بلوکی» [بَلاک چین : Blockchain] کار می‌کند و بدون نیاز به‌ وجود واسطه سوم، مسئله تقلب و دوباره خرج کردن پول دیجیتال را حل کرده است و در این مسیر نیازی به‌وجود واسطه سوم مانند بانک یا شرکت کارت اعتباری برای تایید تراکنش بین خریدار و فروشنده وجود ندارد.

۲- در نظام مالی سنتی این بانک مرکزی یا دولت است که می‌تواند مقدار انتشار پول را کنترل کند و در صورت لزوم پول بی‌پشتوانه چاپ کند و از این راه اقتصاد کشور را و لو در کوتاه‌مدت کنترل کند ولی در نظام جدید این امکان از دست دولت‌ها و بانک‌های مرکزی گرفته شده است و مردم با اطمینان خاطر از روند آزاد تجارت و امور مالی می‌توانند به تجارت بپردازند. خلاصه این‌که تکنولوژی زنجیره بلوکی [بَلاک چین : Blockchain] ، مفاهیمی چون بانکداری و حَق‌ُّالضَّرب را عوض میکند.

اصطلاحات مربوط به فناوری زنجیره بلوکی و بیت‌کوین

گفته شد که بیت‌کوین بر پایه فناوری زنجیره بلوکی [بَلاک چین : Blockchain] که خود یک فناوری مبتنی بر اینترنت است کار می‌کند. برای تبیین مراحل تأیید یک تراکنش در این فناوری اصطلاحات زیر زیاد تکرار می‌شود:

۱- معدن‌کاوی و استخراج بیت‌کوین (Mining)

۲- اثبات کار (Proof of Work)

۳- تابع هَش (Hash Function)

۴- هَش (Hash)

۵- انگیزه (Incent)

۶- فناوری زنجیره بلوکی (Blockchain)  [[بَلاک چین : Blockchain]]


نکات منفی بیت‌کوین


قبل از ورود به بحث فقهی و بیان حکم شرعی مربوط به بیت‌کوین نکات مثبت و منفی راجع به بیت‌کوین را متذکر می‌شویم ابتدا نکات منفی آن را یادآوری می‌نماییم:

۱- دارنده و گیرنده بیت‌کوین‌ها معلوم نیست. چون یک شخص می‌تواند به‌نام خود ده‌ها بلکه صدها کیف پول بیت‌کوین ایجاد کند. برای ایجاد کیف بیت‌کوین تنها داشتن آدرس ایمیل کافی است و روشن است که ایجاد ایمیل منوط به شناخته شدن و احراز هویت ایجادکننده آن نیست. البته اگر بخواهد می‌تواند هویت خود را آشکار کند ولی اگر خواست به‌راحتی می‌تواند آن را مخفی نگه دارد و این امر باعث می‌شود که کارهای غیرقانونی و خلاف مانند خریدوفروش مواد مخدر به‌سادگی با استفاده از این روش تأمین مالی بشوند و ردیابی آن توسط دولت‌ها سخت و حتی غیرممکن باشد.

۲- یکی دیگر از پیامدهای امر فوق و همچنین مشخص نبودن مخترع آن این است که دولت یا سازمان خاصی بتواند مقادیر زیادی از ۲۱ میلیون بیت‌کوین (کل بیت‌کوین‌هایی که می‌تواند استخراج و استحصال شود، ۲۱ میلیون بیت‌کوین است که تاکنون حدود ۱۶ میلیون بیت‌کوین استخراج شده است) را تصاحب کند بدون این‌که دیگران متوجه بشوند و در آینده نبض اقتصاد جهان را به‌دست بگیرد. چون ممکن است مثلاً حدود ۹۰ درصد کیف پول‌ها مربوط به یک نفر یا یک سازمان باشد و این امر برای دیگران مخفی بماند. در این صورت آن شخص یا سازمان می‌تواند اکثر ثروت‌های دنیا را در جهت منافع خود یا سازمانش به کار بگیرد. البته این اشکال تا حدودی بر پول رایج بین‌المللی مانند دلار نیز وارد است.

۳- بر فرض این‌که احتمال فوق را منتفی هم بدانیم یعنی کیف پول‌ها را مربوط به اشخاص مختلف و نه یک شخص بدانیم، باز هم متأسفانه یک روند ناسالم تاکنون بر توزیع بیت‌کُوین‌ها حاکم بوده است. مثلاً گفته می‌شود در حسابی که معروف به حساب مخترع بیت‌کوین آقای ساتوشی است یک‌میلیون بیت‌کوین وجود دارد و طبق موارد اعلامی بیش از نیمی از بیت‌کوین‌های استخراج‌شده که بیش از سه‌چهارم کل بیت‌کوین‌های قابل‌ استخراج را تشکیل می‌دهد تنها از آن ۲۰ درصد دارندگان کیف پول بیت‌کوین هست. به‌ هر حال در تصاحب بیت‌کوین اطلاعات نامتقارن که در اختیار عده‌ای از کاربران اینترنت بوده نقش اصلی را در تصاحب بیت‌کوین‌ها بازی کرده است.

۴- مصرف انرژی خیلی زیاد توسط معدن‌کاوان خود موضوعی درخور تأمل است. آیا روش‌های سالم‌تری برای گسترش و محافظت از آن وجود نداشت؟

۵- عدم امکان بازیافت ثروت‌هایی که رمزهای آن فراموش می‌شوند یا صاحبان آن قصد اخفای آن را برای همیشه داشته باشند نیز یکی از نقاط ضعف این پول است.

۶- احتمال حبابی بودن قیمت بیت‌کوین یکی از مسایلی است که خیلی از کارشناسان اقتصادی به‌صورت جدی آن را مطرح نموده‌اند.

۷- پول‌های مَجازی ماهیت فیزیکی نداشته و رمز آن‌ها روی رایانه شخصی ذخیره می‌‌شوند؛ لذا این امکان وجود دارد که با دزدیده شدن کامپیوترها یا هَک شدن آن‌ها رمزهای بیت‌کوین دزدیده شود در این صورت البته بازگشت دادن آن‌ها با سختی مواجه است چون در صورت عدم اعلام رمز پول توسط شخص هَکِر، بازگرداندن آن غیرممکن می‌‌شود.

۸- بیت‌کوین بر اساس یک نرم‌افرار کامپیوتری مبتنی بر «زنجیره بلوکی» [بَلاک چین : Blockchain] کار می‌‌کند که حاوی پروتکل و اصول بیت‌کوین است و به علت متن‌باز بودن آن امکان تغییر و دست‌کاری در این برنامه برای همه موجود است. البته این تغییرات اگر توسط اکثریت پذیرفته شود قابل ‌قبول می‌‌گردد در غیر این صورت رد می‌‌شود. این خود بیت‌کوین را با چالش‌های جدی مواجه می‌‌کند. نظیر این‌که اگر استفاده‌کنندگان از بیت‌کوین دو دسته بشوند و هر کدام دستورالعملی را بپذیرند برنامه دچار مشکلاتی می‌‌گردد. این خود موضوعی است که حل آن با دشواری جدی مواجه است. چنانکه در تاریخ کوتاه بیت‌کوین نظیر این مسایل به‌وجود آمده و به علت اختلاف در تغییر پروتکل یاد شده، پول جدید به‌ نام بیت‌کوین کَش [Bitcoin Cash] تولید شده است و هر دو ادامه حیات داده‌اند.

۹- اگر رایانه‌های کُوانتُومی که محاسبات را با سرعت خیلی زیاد انجام می‌دهند به بازار بیاید، احتمال دارد برنامه‌های نرم‌افزاری موجود در مورد پول‌های دیجیتال از قبیل بیت‌کوین کارایی خود را از دست بدهد. البته این هنوز، فرضیه‌ای بیش نیست.

نکات ایجابی بیت‌کوین

۱- جلوگیری از مکانیسم نشر پول و اقدامات دیگر دولت‌ها و بانک‌های مرکزی در زمینه پول که اغلب برای منافع کوتاه قوه حاکمه و برخلاف منافع عموم مردم دست به آن می‌‌زنند و باعث از بین رفتن قدرت خرید مردم در اثر تورّم می‌‌شوند.

۲- بشر همواره در صدد کسب آزادی در زمینه‌های مختلف بوده است برعکس قدرت‌های حاکمه که همواره بر حفظ تسلط خود بر شئون مختلف زندگی انسان‌ها اصرار دارند. عَلَی رَغم حاصل شدن پیشرفت‌هایی در زمینه آزادی‌های مردمی در اثر گسترش تبادل اطلاعات و ارتباطات به‌وجود آمده در سایه اینترنت و دیگر وسایل جمعی، قدرت‌های حاکم همواره درصددند با اشراف اطلاعاتی خود همه اطلاعات مربوط به مردم در اختیار آنها باشد و کسی نتواند از آنها چیزی را مخفی کند و یا بر خلاف اراده آنها کاری را انجام دهد. اشراف بانک‌ها بر نقل و انتقال پول یکی از گلوگاه‌هایی است که دولت‌ها با کنترل آن می‌‌توانند ابزاری برای کنترل فعالیت‌های اقتصادی مردم در دست داشته باشند. با به‌وجود آمدن پول دیجیتال نظیر بیت‌کوین کنترل دولت‌ها در این زمینه تا حدود خیلی زیادی از بین می‌‌رود و انسان‌ها گامی دیگر برای خروج از یوغ سلطه‌ها برمی‌دارند. باید یادآور شد این اشراف اطلاعاتی گاهی برای جلوگیری از سوءاستفاده‌ها و انواع اختلاس‌ها و کارهای خلاف لازم است ولی مطالعه گذشته و حال تاریخ نشان‌دهنده این است که سوءاستفاده صاحبان قدرت از این نوع اشراف و کنترل اطلاعاتی کمتر از منافع آن نیست.

۳- با استفاده از بیت‌کوین، تورّم محدود می‌‌ماند و ارزش پول به‌طور مصنوعی بالا و پایین نمی‌رود.

۴- با استقرار یک پول دیجیتال که اختیار کنترل آن در اختیار هیچ مرکزی نباشد دیگر آمریکا و قدرت‌های مشابه نمی‌توانند با انتشار دلارها و ارزهای بی‌پشتوانه در ثروت مردم جهان شریک بشوند و آن را به یغما ببرند. بر این اساس مهم‌ترین پایه اقتصادِ استکبار جهانی فرو می‌‌ریزد .  !!

۵- پول دیجیتال مانند بیت‌کوین به جهت جهانی و مردمی بودن زمینه تحریم مالی یک کشور علیه کشور دیگر را به‌طورکلی از بین می‌‌برد. بر این اساس تحریم‌های ظالمانه پولی که آمریکا علیه ایران و برخی از کشورهای دیگر اعمال می‌‌کند به‌خودی‌خود منتفی می‌‌شود. !!

۶- نقل و انتقال از یک نقطه از جهان به نقطه دیگر آسان می‌‌شود و مستلزم هزینه خاص برای این امر نخواهد بود.

۷- کسانی که به دلیل نداشتن اوراق هویت مانند مهاجرین که فاقد هرگونه شناسنامه هستند می‌‌توانند با دارا بودن شماره و رمز کیف پول‌های دیجیتال در تلفن همراه خود از افتتاح حساب در بانک‌ها که مستلزم فرایند قانونی خاصی است، مستغنی شوند.

۸- وضع مالیات بر درآمد به مقدار دلخواه توسط دولت‌ها با وجود این پول دشوار خواهد بود و مالیات، بر خود اظهاری متّکی خواهد شد.

حق‌الضرب و نشر پول

مطلب مهم دیگری که قبل از ورود به بحث حکم شرعی بیت‌کوین لازم است درباره آن بحث شود این است که آیا نشر پول جزء حقوق اختصاصی حاکمیت است؟

این بحث دارای ابعاد و صور مختلفی است. ما هر کدام را جداگانه مورد بحث قرار می‌‌دهیم:

أ) حَق‌ُّالضَّرب و نشر پول در پول‌های غیراعتباری مانند سکه طلا و نقره

سؤالی که در این رابطه مطرح است این است که آیا به‌طور کلی حَق‌ُّالضَّرب و نشر پول غیر اعتباری که در زمان پیامبر اکرم‌ (صَلَّی اللهُ  عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ) و ائمه اطهار‌ (عَلَیهِمُ السَّلامُ) ‌بوده از حقوق اختصاصی حاکمیت شمرده شده است یا خیر؟  به نظر می‌‌رسد هیچ دلیلی بر این‌که نشر پول از حقوق اختصاصی قوه حاکمه و از شئون حاکم جامعه باشد وجود ندارد. برای اثبات این مدعا می‌‌توان به وجوه زیر تمسک نمود:

۱- سیره مسلمین در زمان پیامبر‌ (صَلَّی اللهُ  عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ)  و حضرت علی‌ (عَلَیهِ السَّلامُ)

۲- جواز معامله با پول رایج دولتی و غیردولتی از نظر احادیث


شبهه تفاوت درهم و دینار با پول‌های رایج فعلی از حیث جواز ضرب و نشر


شبهه : ممکن است گفته شود که جواز ضرب پول توسط مردم مربوط به درهم و دینار است که خود ارزش ذاتی داشتند و نمی‌توان بر اساس آن جواز ضرب پول‌های اعتباری فعلی را اثبات نمود.  پاسخ : نتیجه این سخن این است که ضرب پول اعتباری یک اختراع کاملاً جدید است بنابراین مثل استفاده از ماشین، قطار، هواپیما و تلفن و سایر اختراعات به جهت عدم وجود دلیل بر حرمتش محکوم به اباحه و حلیت خواهد بود. مگر بنا بر مسلک اخباریان که اصل را در مواردی که شبهه حرمت وجود دارد حرمت آن کار می‌‌دانند. بنابراین چه پول‌های جدید را از نظر ماهیت پول بودن با پول قدیم یکی بدانیم یا متفاوت، در هر دو صورت دلیلی بر حرام بودن ضرب پول توسط مردم عادی با رعایت شرط رواج داشتن و عدم تقلب وجود ندارد.

ب) حَق‌ُّالضَّرب در پول‌های اعتباری

اصطلاح حَق‌ُّالضَّرب را معمولاً در مورد پول‌های اعتباری جدید به کار می‌‌برند و جمع‌بندی تعاریف این است که حَق‌ُّالضَّرب، اصطلاحی عمومی است برای تمامی انواع درآمدهای دولت و بانک مرکزی که از طریق انحصارشان بر انتشار پول کاغذی به‌دست می‌‌آورند.

صُوَر حَق‌ّالضَّرب در پول‌های اعتباری

چنان‌که اشاره شده حَق‌ُّالضَّرب در پول‌های اعتباری به دو صورت محقق می‌‌شود:

صورت اول: حَق‌ُّالضَّرب در صورت افزایش تقاضای مردم برای پایه پولی که به سبب رشد اقتصادی حاصل می‌‌شود.

اما حکم این صورت، یعنی حَق‌ُّالضَّرب در پول‌های اعتباری هماهنگ با رشد اقتصادی :

انتشار پول هماهنگ با رشد اقتصادی تورم‌زا نیست بلکه خود موجب رونق اقتصادی و رشد تولید می‌‌شود؛ و این کار رفع مانع برای انجام مبادلات محسوب شده و از نظر اقتصادی کار مطلوب و به نفع جامعه است ولی باید توجه داشت که دولت با نشر پول هرچند که هماهنگ با رشد اقتصادی باشد، بخشی از ثروت جامعه را تصاحب می‌‌کند و آن را دوباره توزیع می‌‌نماید که این امر شرایط را به نفع قشرهای مرتبط با دولت تغییر می‌‌دهد. چون مقدار زیادی از این منابع را تحت عناوین مختلف در اختیار آنها می‌‌گذارد و این یک نوع بی‌عدالتی در جامعه است.

صورت دوم: حَق‌ُّالضَّرب با افزایش پایه پولی مازاد بر رشد‌ اقتصادی‌ که تورم را به‌دنبال دارد.

اما حکم این صورت، یعنی حَق‌ُّالضَّرب در پول‌های اعتباری بدون رشد اقتصادی :

ابتدا لازم است نتایج نشر پول در چنین شرایطی را بررسی کنیم و سپس به بررسی حکم شرعی بپردازیم. این نوع ضرب پول که باعث ایجاد تورم و کاهش قدرت خرید مردم می‌‌شود، دارای آثار مخربی چون، انتقال قدرت خرید از؛ صاحبان پول نقد به دولت، از‌ طلب‌کاران‌ به بدهکاران و اختلال در تعهدات مدت‌دار، از سپرده‌گذاران به وام‌گیرندگان، از توده مردم‌ به‌ اقلیت و گسترش ناکارآمدی و بی‌ثباتی کل نظام اقتصادی است.

حکم شرعی نشر و خرید و فروش پول‌های رمز‌پایه دیجیتال

پس‌از این بحث‌های طولانی نوبت آن رسیده است که حکم شرعی پول‌های رمزپایه و خصوصاً بیت‌کوین بیان شود لذا در چهار بخش این بحث را مطرح می‌‌کنیم:

۱- حکم خرید و فروش بیت‌کوین؛

۲- حکم معدن‌کاوی و استخراج بیت‌کوین؛

۳- ایجاد و یا خرید و فروش پول‌های رمز‌پایه دیگر؛

۴- لزوم توجه مهندسان مسلمان به ایجاد پول‌های رمز پایه.


حکم خرید و فروش بیت‌کوین


چنان‌که توضیح خواهیم داد اصل ایجاد و خرید فروش پول‌های رمز‌پایه از نظر شرعی اشکالی ندارد ولی در مورد بیت‌کوین به جهت دو خصوصیتی که در این نوع پول رمز‌پایه وجود دارد خرید و فروش آن محل اشکال است آن دو خصوصیت عبارت است از:


۱- مخفی‌کاری در کیفیت توزیع آن

علی‌رغم این‌که بیش از شانزده میلیون از کل بیت‌کوین‌ها تاکنون استخراج شده است و این مقدار برابر است با بیش از سه‌چهارم کل بیت‌کوین‌های قابل‌ استخراج که ۲۱ میلیون خواهد بود روشن نیست که چه مقدار از این بیت‌کوین‌ها مال چه کسی است؟ ممکن است ۹۰ درصد کل این بیت‌کوین‌های استخراج‌شده مال یک سازمان یا حتی یک فرد باشد که با آدرس‌های مختلف کیف پول برای خود درست کرده است و لذا تقویت بیش‌از حد این نوع پول به سرازیر شدن کل ثروت دنیا به آن سازمان یا دولت صاحب آن بیت‌کوین‌ها منجر خواهد شد و این منجر به لطمه خوردن مسلمانان از نظر اقتصادی در برابر کفار می‌‌شود. لذا به جهت عدم وجود شفافیت از این ناحیه و احتمال این خطر نباید مسلمانان در جهت تقویت این نوع پول بین‌المللی اقدام بکنند. مگر اینکه طوری وارد بازار آن بشوند که نبض تجارت با بیت‌کوین در دست مسلمانان قرار گیرد. به‌ هر حال در شرایط فعلی که معلوم نیست چه سهمی از بیت‌کوین‌های موجود ازآن چه کسانی است جواز ورود به معامله با این نوع پول دیجیتال به‌طوری که اقتصاد کشور به آن وابسته گردد محل اشکال است.

۲- غَرَری بودن معامله با آن

عده‌ای از اقتصاددان‌ها و کارشناسان شناخته‌شده دنیا ارزش بیت‌کوین را حُبابی می‌‌دانند و لذا احتمال افت شدید آن را حتی به یک‌هزارم قیمت فعلی آن در آینده پیش‌بینی می‌‌کنند؛ و واقعیت‌های موجود در تغییر ناگهانی قیمت بیت‌کوین مؤید آن است. اگر از گفته این کارشناسان اطمینان نوعی حاصل شود که خرید بیت‌کوین همراه با ریسک بالاست اقدام به خرید آن به جهت غَرَری و خطری بودن، محل اشکال خواهد بود. چراکه پیامبر گرامی اسلام‌ (صَلَّی اللهُ  عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ) از خرید و فروش غَرَری و پُر ریسک نهی نموده است. البته روشن است که این اشکال در صورت تثبیت نسبی قیمت بیت‌کوین مرتفع می‌شود.

حکم استخراج و معدن‌کاوی بیت‌کوین

استخراج بیت‌کوین چنانکه در بخش مربوطه توضیح دادیم به‌خاطر رسیدن به جایزه‌ای است که از طرف برنامه نرم‌افزاری این سیستم پولی به اولین حل‌کننده معادله ریاضی مربوط به بلوک‌های بیت‌کوین برای ثبت آن در زنجیره بلوکی [بَلاک چین : Blockchain] داده می‌‌شود؛ و در این‌جا شبهه قمار و برد و باخت پیش می‌‌آید.

البته بر اساس ظاهر نظر برخی از فقها که در تحقق قمار و برد و باخت وجود شرط بین اطراف بازی را لازم می‌‌دانند به‌طوری‌ که اگر شرط دادن چیزی توسط شخص سوم باشد قمار و برد و باخت محسوب نمی‌شود، این کار اشکالی ندارد؛ اما بنا به نظر کسی که هر نوع شرط‌بندی ولو توسط شخص ثالث را داخل عنوان شرط‌بندی و قمار می‌‌داند و در نتیجه حکم به حرمتش می‌‌کند، ممکن است گفته شود که گرفتن این نوع جایزه داخل عنوان قمار و برد و باخت است. چون در تحقق عنوان برد و باخت فرقی بین این‌که طرفین بازی شرط‌بندی بکنند یا یک طرف سومی برای برد آنها شرط‌بندی کند نیست؛ و ما این نظر دوم را در بحث مربوط به بخت‌آزمایی تقویت کردیم. بر این اساس استخراج به لحاظ وجود شرط‌بندی در آن حرام است.

ولی باید توجه داشت که اینجا طرف سوم ،  برنامه نرم‌افزاری است و پولی که به‌عنوان جایزه در اختیار او قرار می‌‌گیرد مِلک بالفعل کسی نیست بلکه همزمان چنین پولی تولید می‌‌شود و لذا اینجا ظاهراً داخل مفهوم قمار نیست. در هر صورت پولی که از طریق برنامه بیت‌کوین به حساب وی واریز می‌‌شود به جهت صدق عنوان حیازت بر آن مِلک شخصی استخراج‌کننده خواهد بود و تصرف در آن جایز است، چون فرض این است که این مال قبلاً صاحبی نداشته تا به صاحبش برگردانند.

به‌ هر حال معدن‌کاوی بیت‌کوین به جهت عدم خروج ارز از کشور و عدم اضرار به اقتصاد مسلمانان اشکال ندارد؛ و خرید و فروش بیت‌کوین‌های استخراج‌شده توسط مسلمانان نیز اشکال ندارد.

ممکن است گفته شود که در استخراج گرچه ارزی از دست مسلمانان خارج نمی‌شود ولی باعث هدر رفت اموال به لحاظ صرف انرژی برق و کار دستگاه کامپیوتر می‌‌گردد. پاسخ این است که دلیلی بر حرمت هدر دادن برق جز به جهت صدق اسراف بر آن نداریم و ظاهراً در چنین موردی اسراف صدق نمی‌کند. چون‌که در مقابل آن یک شیء ارزشمند به‌دست آورده می‌‌شود.

ممکن است گفته شود خود این کار باعث رونق این نوع پول می‌شود و لذا باید از هر گونه رواج آن ولو به استخراج و معدن‌کاوی آن اجتناب نمود، ولی به نظر می‌رسد این استدلال قابل خدشه است چون عدم حضور مسلمانان در امور بین‌الملل می‌تواند باعث اثرات منفی برای بازار و اقتصاد مسلمانان شود.  لذا باید مسلمانان با حفظ هوشیاری خود بدون خروج ارز از کشور درصدد حضور در بازارهای مؤثر بین‌المللی در چارچوب قوانین اسلام باشند.

ایجاد و یا خرید و فروش پول‌های رمز‌پایه دیگر

با توجه به همه آنچه درباره پول و عدم اختصاص حق نشر پول به حکومت از دیدگاه شرعی گفته شد ما دلیلی بر حرمت نشر پول دیجیتال رمز‌پایه که خارج از اختیار حکومت‌ها عمل می‌‌کند نداریم؛ بنابراین اصل، جواز نشر و خرید و فروش پول‌های رمز‌پایه است. مگر این‌که اشکالاتی که راجع به بیت‌کوین ذکر شد در آن پول رمز‌پایه نیز وجود داشته باشد.

لزوم توجه مهندسان مسلمان به ایجاد پول رمز‌پایه دیجیتال

لازم است متخصصان برنامه‌نویسی و مهندسان مسلمان در ایجاد پول‌های رمز‌پایه یا به ‌اصطلاح دیجیتال دست ‌به‌کار شوند و خلأ موجود در این زمینه را زودتر پُر کنند و با عرضه آن در دنیا باعث ایجاد منبع ثروت برای کشورهای مسلمان از این طریق بشوند. ظاهراً تعلل و تأخیر در این زمینه برای کسانی که قدرت آن را دارند به جهت اینکه این کار سبب کاهش قدرت مسلمانان در زمینه اقتصادی در سطح بین‌الملل می‌‌شود جایز نیست؛ و پرداختن این امر واجب کفایی است و الله العالم.

خاطرنشان می‌شود برای دریافت متن کامل این مقاله همراه با پی‌نوشت‌ها و منابع آن می‌توانید به سایت مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق‌ (عَلَیهِ السَّلامُ) و افق حوزه مراجعه کنید.

http://ijtihadnet.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C-%DA%A9%D9%88%DB%8C%D9%86/




درباره : حکیم عسکری ,مَبانی سیاست از دیدگاه اسلام و قرآن و روایات و سیره اهل بیت ع و فقهاء عِظام ,حکیم عسکری ,درباره اهل بیت علیهم السلام ,حکیم عسکری ,مجموعه مقالات وگفتمانهای اقتصادی وبانکداری اسلامی+بانظارت آیت الله سعادت میرقدیم لاهیجی ,

امتیاز : | نظر شما :

برچسب ها : بررسی جایگاه پول دیجیتال+«بیت‌ کوین»درنظام پولی واحکام فقهی آن+با اشراف علمی آیت‌الله‌‌ سبحانی+سایت حکیم زین العابدین عسکری گیلانی لشت نشایی , آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی , مجموعه مقالات وگفتمانهای اقتصادی وبانکداری اسلامی+بانظارت آیت الله سعادت میرقدیم لاهیجی مجموعه مقالات وگفتمانهای اقتصادی وبانکداری اسلامی+بانظارت آیت الله سعادت میرقدیم لاهیجی ,


نوشته شده در پنجشنبه 24 مرداد 1398 توسط سید اصغر سعادت میرقدیم لاهیجانی| بازدید : 45 |

** دانایی در احکام و مسائل شرعی یک نوع فقاهت است (آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی)

 

 Related image

***نسیم معرفت***

 

 

**  احکام خمس+سایت حکیم عسکری لشت نشایی گیلانی+پرسش و پاسخ ...

 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

 

** آیه خمس+آیه 41 از سوره اَنفال

 

اسلام با برنامه ها و تعالیم و دستوراتِ کامل و جامع و جاوید خود همه جوامع انسانی را به سوی عزت و سعادت و خوشبختی در دنیا و آخرت دعوت می کند . اسلام که تَبلوُر آن در قرآن کریم و سخنانِ راستینِ حضرات معصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) است برای همه ابعاد زندگی انسان اعمّ از امور مادی و معنوی ، دستور و برنامه و راهکار دارد و پاسخگوی همه نیازمندی های بشر از جهت حکومتی و قضایی و سیاسی و نظامی و اقتصادی و اجتماعی و تربیتی و فکری و فرهنگی و خانوادگی و ... می باشد و رکود و بُن بست در آیین اسلام معنا ندارد . قرآن کریم ، قانون زندگی و نسخه شفابخشِ همیشگی برای همه جوامع بشری است  . بعد از ظهور اسلام و آشکار شدن دین محمد (صَلَّی اللهُ  عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ)  و جلوه نورانی کتاب آسمانی یعنی قرآن کریم ،  شخصیت های زور و زر و تزویر ، سدِّ راه نشر و تحقق اهداف مقدس اسلام و پیغمبر اکرم (ص) شدند و از هیچ کار و نقشه ای جهت ضربه زدن و از بین بردن اسلام و دین پیامبر اسلام (ص) دریغ و کوتاهی نکردند و در طول 23 سال از دوران سراسر نور و مبارکِ بعثتِ نَبیِّ مکرّم (ص) بیش از صد جنگ در قالب غَزَوات و سَرایا به آن حضرت تحمیل کردند و در جنگ خندق بود که پیامبر (ص) فرمود :بَرَزَ الْإِسْلَامُ كُلُّهُ عَلَی الْكُفْرِ كُلِّه  یا  بَرَزَ الاِْیمَانُ كُلُّهُ اِلَى (عَلَی) الشِّرْكِ كُلِّهِ ،  تمام کفر در برابر تمام اسلام (ص) قرار گرفت و یا اینکه همه ایمان در مقابل همه شرک قرار گرفته است و نیز فرمود :  ضَربَةُ عَلِیِِّ یَومَ الخَندَقِ اَفضَلُ مِن عِبادَةِ الثَّقَلَینِ . کفار و مشرکین و مُعاندین با حیله های گوناگون در صدد ضربه زدن و نابودی اسلام و آیین محمدی (ص) بودند ولی خداوند متعال که خَیرُ الماکِرین است همه نیرنگ ها و حیله ها و نقشه هایشان را برهم زد و از بین برد و آنها را ناکام نمود . وَ مَكَروا وَمَكَرَ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَيرُ الماكِرينَ «آل عمران آیه 54» . با همه عِناد و دشمنی و کارشکنی دشمنانِ اسلام ، دین اسلام به تدریج گسترش یافت و فراتر از منطقه جزیرة العرب ، سائر مناطق و بلاد را نیز در نوردید و با زحمات و تلاش های طاقت فرسای ائمه معصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) و مجاهدتِ مجاهدانِ راه حق و فداکاری های سالار و سرور شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین (عَلَیهِِ السَّلامُ)  و اصحاب و یاران با وفایش ، اسلام عالم گیر و ماندگار شد و پیروان آن روز به روز گسترش و افزایش پیدا کرد و بر اساس وعده های خداوند در قرآن کریم سراسر زمین تحت حکومت حَقّه اسلامی با رهبریت و حاکمیت  بَقیَّةُ اللهِ الأَعظَم حضرت مهدی موعود (عَجَّلَ اللهُ تَعالَی فَرَجَهُ الشَّریفَ) و یاران با وفایش قرار خواهد گرفت . 

اسلام با وضع احکام و تکالیف و مقررات و قوانین خود ، در پی اصلاحِ انسان و جامعه انسانی است و احکامی همانند نماز و روزه و حج و جهاد و زکات و خمس و ... نقش سازنده ای در رشد و تعالی فردی و اجتماعی انسان ها دارد و عمل به قرآن و فرامین اهل بیت (عَلَیهِِمُ السَّلامُ)ضامن خوشبختی همه جانبه برای همه جوامع بشری می باشد .  یکی از احکام اسلامی که صریحا در قرآن کریم و کلمات و سخنان نورانی ائمه معصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) به آن پرداخته شده ، مسئله خمس است . اصل وجوب خمس بر اساس نظر همه علماء و فقهاء اعمّ از شیعه و سنّی ، از بدیهیّات و ضروریاتِ دینِ اسلام شمرده شده و انکار آگاهانه آن که منجر به انکار رسالت پیامبر (ص) و سائر اصولِ مُسلّم باشد ، انکار ضروریاتِ دین و موجب کفر است .  در پیرامون مسئله و موضوع خُمس بحث های گسترده ای از جهات مختلف از سوی علماء و فقهاء و مفسرین و اهل تحقیق صورت گرفته که به نظر می رسد که این نزاع ها و بحث ها بیشتر به موارد و مصادیق و منابع خمس و نحوه توزیع و تولیت آن و نیز به نوع برداشت از ادله خمس بر می گردد که برای هر دسته از فقهاء و علماء دیدگاهی بوجود آورده است . به عنوان نمونه آیه خمس را ذکر می کنیم . در آیه 41 از سوره اَنفال چنین آمده است : وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‌ عَبْدِنا ...  و بدانيد هر چيزى را كه  از راه جهاد يا كسب يا هر طريق مشروعى‌ به عنوان غنيمت و فائده به دست آورديد كم باشد يا زياد يك پنجم آن براى خدا و خويشان پيامبر (ص) ، و يتيمان و مسكينان و در راه ماندگان است، اگر به خدا و آنچه بر بنده‌اش ...  نازل كرديم ، ايمان آورده‌ايد . علمای اهل سنت قائل هستند که طبق آیه 41 از سوره انفال که به آیه خمس معروف است  ، خمس فقط در غنائم جنگی واجب است و مراد از غنیمت در این آیه شریفه ، غنائم جنگ بدر می باشد ولی فقهاء امامیه و شیعه معتقدند که طبق آیه خمس (آیه 41 از اَنفال) ، با ادله و شواهد و قرائنی که در دست است ، خمس در مطلق غنائم اعمّ از غنائم جنگی و غیر آن واجب می باشد . و نیز از جمله بحث ها در محور خمس این است که آیا خمس از مالیات اسلامی و بودجه های حکومت اسلامی است که به حکومت اسلامی و حاکم اسلامی مربوط می شود و در امور عامُّ المَنفَعه و در جهت صلاح مردم مصرف و هزینه می شود ؟ اگر اینگونه باشد بر این اساس گروه های سه گانه در آخِر آیه خمس مالک خمس نخواهند بود بلکه بخشی از مصارف خمس محسوب می شوند یا اینکه خمس ، حقِّ گروه های سه گانه (یتامی و مساکین و در راه ماندگان از بنی هاشم و سادات) می باشد و آنها اَربابان و مالکان خمس می باشند ؟ و هر یک از این دو دیدگاه (مالیاتی و غیر مالیاتی بودن خمس) طرفدارانی دارد که در جای خود مورد بحث و بررسی  قرار گرفته است . بر اساس بررسی های انجام شده چنین به نظر می رسد که اولا خمس منحصر به غنائم جنگی نیست بلکه مطلق غنائم و فوائد را شامل می گردد که طبق قول مشهور فقهاء ، خمس در هفت چیز واجب است و ثانیا اینکه خمس از مالیات اسلامی و از شؤون حاکم اسلامی و متعلق به حکومت و حاکم اسلامی باشد صحیح تر است . البته بحث ها در این باره بسیار مفصل و دامنه دار است که اهل تحقیق می توانند به منابع مربوطه مراجعه نمایند .


** آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی


**************************************************

 ** دانایی در احکام و مسائل شرعی یک نوع فقاهت است (آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی)


Image result for ‫خمس‬‎
دلیل وجوب خمس و مصرف آن از نظر شیعه چیست و چرا اهل سنت بدان پای بند نیستند؟

با سلام

چرا نیمی از خمس باید به سادات داده شود و آیا خمس ساخته و پرداخته شیعیان نیست؟ در حالی که در قرآن فقط یک آیه اشاره به خمس کرده و در رابطه دیگری و در اهل سنت که خیلی اعتقادات سخت تری در رابطه به روش پیامبر (ص) دارند خمس را نمی شناسند. هر چند پرداخت خمس خود عمل خوبی برای تعدیل ثروت و کم کردن فاصله طبقاتی است.

 

پاسخ اجمالی

 

1. آیاتی که مربوط به احکام فقهی است (آیات الاحکام) در قرآن کریم نسبت به کل آیات قرآن مجید بسیار کم و محدود است به طوری که در قرآن تنها به اصل وجوب واجباتی مانند طهارت، نماز ،روزه، حج و....تصریح شده و بیان تفصیلی احکام و شرایط آن به پیامبر (صَلَّی اللهُ  عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ) و جانشینان او واگذار شده است. حکم واجبات مهمی مانند روزه و یا حج در تعداد بسیار اندکی از آیات قرآن آمده است به طوری که قرآن مجید متعرض اکثر قریب به اتفاق احکام آنها نشده است. خمس هم دارای چنین حالتی می باشد.

2. اهل سنت درباره ی آیه خمس (41 انفال) بحث های مفصلی کرده اند و بر طبق روایاتی که دارند پرداخت خمس توسط پیامبر(ص) و در زمان ایشان را قطعی دانسته اند. امروزه اختلاف اهل سنت بر سر اصل خمس نمی باشد بلکه آنها در بعضی از فروعات با شیعه اختلاف نظر دارند.

3. علت پرداخت خمس به سادات به این خاطر است که خداوند زکات و صدقه ی واجب را بر آنان حرام کرده است. و با توجه به این که در میان آنان فقراء و مستمندانی نیز وجود دارد به خاطر احترام به پیامبر(ص) و حفظ عزت ایشان برای فقراء بنی هاشم بودجه خاصی قرار داده شده و دریافت خمس را بر آنان جایز شمرده شده است.


پاسخ تفصیلی

خمس یکی از فرایض و واجبات دین اسلام است. قرآن مجید در بیان اهمیت آن، ایمان را با آن پیوند زده است و می فرماید: «بدانید آنچه را که سود می برید، یک پنجم آن ،برای خدا و رسولخدا(ص) و خویشاوندان او و یتیمان و مسکینان و در راه ماندگان است، اگر به خدا ایمان دارید و ...[1]»

قرآن مجید آیات مربوط به توحید و معاد و نبوت را مکرر و مفصل ذکر کرده است. اما تنها آیات محدودی را به بیان احکام اختصاص داده است، به طوری که مشهور است، تعداد آیات الاحکام در قرآن پانصد مورد است و اگر آیات متکرر و یا متداخل را کم کنیم از این مقدار هم کمتر می شود.[2] در حالی که احکام و مسائل فقهی مطرح در هر یک از فروع دین خیلی بیشتر از این است . به همین جهت فقهای همه مذاهب اسلامی سایر احکام و دستوراتی را که در آیات قرآن نیامده است را از روایات معتبر از پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) استفاده می کنند. پس با توجه به گستردگی فقه از یک سو و وجود روایات متعدد از ائمه معصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) در همه موضوعات فقه از سوی دیگر ،اگر در قرآن مجید برای مساله ای مانند خمس تنها یک آیه وجود داشته باشد ، موضوع غریبی نیست، و سایر احکام آن را می توان از روایات معتبر ائمه معصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) استفاده کرد. کما این که در مورد حکم واجباتی مانند روزه یا حج فقط سه الی چهار آیه در قرآن ذکر شده[3]، یا به واجبات نماز ،ارکان ،شرائط و...آن که بسیارهم اهمیت دارد در آیات قرآن اشاره ای نشده است و همه مذاهب اسلامی این مطالب را از روایات استفاده کرده اند. در عین حال تنها آیه مربوط به وجوب خمس که در سوره انفال آمده است بسیار گویا و از دلالت خوبی بر خوردار است.

مرحوم علامه طباطبائی ره در تفسیر این آیه می فرماید: «غُنم» و «غَنیمت»، به معنای رسیدن به در آمد از راه تجارت و یا صنعت و یا جنگ است[4] و مورد آیه اگر چه غنیمت جنگی است ولی مورد و مصداق نمی تواند مخصص معنا باشد[5]. پس معنی آیه عام است و از ظاهر آیه چنین بر می آید که حکم مورد نظر مربوط به هر چیزی است که غنیمت شمرده شود هر چند غنیمت جنگی گرفته شده از کفار نباشد مانند معادن و گنج و مرواریدهای که با غواصی از دریا بدست می آید و ... امام جواد (ع) فرمود: غنائم و فوائدی (هر گونه سود و در آمدی) که به شما می رسد پرداخت خمس آن واجب است. بعد حضرت آیه ی خمس را تلاوت فرمودند. [6]

با این که در آیه فقط از غنائم صحبت شده است امام (ع) در تفسیر آن «فوائد» را نیز اضافه فرمودند. مرحوم علامه طباطبائی می گوید: ... این که خمس مختص به غنائم جنگی نیست از اخبار متواتر (زیاد و فراوان) استفاده می شود.[7]

اما "ذی القربی" به معنای نزدیکان و خویشاوندان است و در این آیه منظور، نزدیکان رسول خدا(ص) و یا به طوری که از روایات قطعی استفاده می شود خصوص اشخاص معینی از ایشان است.[8]

در مصادر اهل سنت هم روایات زیادی وجود دارد که خمس در زمان خود رسول الله تقسیم شد و حضرت تا زنده بود این واجب را اداء می کرد، سیوطی از ابن ابی شیبه از جبیر بن مطعم نقل می کند: رسول خدا (ص) سهم ذی القربی را میان بنی هاشم و بنی عبدالمطلب تقسیم کرد، آنگاه من و عثمان بن عفان پیش او رفته و از وی خواستار سهم شدیم و گفتیم: آیا به برادران ما از بنی مطلب می دهی و به ما نمی دهی؟ با این که ما و ایشان از جهت خویشاوندی در یک رتبه هستیم؟ فرمود: آنان در جاهلیت و هم در اسلام هرگز از ما جدا نبودند[9].

در همه کتب فقهی اهل سنت بحث خمس آمده است، عده ای بعد از باب زکات و عده ای در فروعات جهاد از آن بحث کرده اند. قاضی ابن رشد( 595 هـ .) بعد از بیان مذاهب اهل سنت در خمس می گوید: البته در میان اصحاب (اهل سنت) اختلافشده است که ذی القربی چه کسانی هستند؟ عده ای گفتند فقط بنی هاشم مراد است و دیگران گفته اند هم بنی هاشم و هم بنی عبدالمطلب، وی روایت جبیر بن مطعم را دلیل بر قول اخیر می آورد.[10]

بنا براین روشن شد که خمس ساخته و پرداخته شیعیان نیست بلکه تنها فرقی که هست اصرار شیعه بر استمرار و دوام عمل به این آیه مبارکه می باشد چرا که اقرباء و خویشان رسول الله پیوسته موجود بوده و در میان آنان فقیر و مسکین نیز وجود دارد. اگر چه شافعی از ائمه اهل سنت نیز قائل است که خمس اقرباء با موت پیامبر(ص) از بین نمی رود[11].


اما فلسفه ی پرداخت خمس و تخصیص نصف آن به سادات :


پرداخت خمس ممکن است علل و حکمت زیادی داشته باشد که در این جا به بعضی از آنها اشاره می کنیم  :

1. در هر جامعه ای رهبر و امام آن جامعه برای احیاء دین خدا و پیاده کردن احکام اسلام و پیشبرد نظام و کشور هزینه هایی دارد که باید تامین شود. پیامبر اسلام(ص) و بعد از او امامان معصوم (ع) و در زمان غیبت  ، فقهاء شیعه که جانشینان ائمه (ع) می باشند نیز به عنوان رهبر جامعه اسلامی همواره دارای هزینه های مختلفی از جمله کمک به مستمندان، ساخت مسجد، تجهیز سپاه و کار های خیر دیگر بوده اند که با پرداخت خمس این هزینه ها تأمین می شود. ائمه (ع) فرموده اند: خمس کمک ما در پیاده کردن دین خدا است.[12]

2. خمس وسیله ای برای رشد و کمال انسان محسوب می شود با ادای خمس به قصد قربت و بریدن از دنیا نیز وظیفه اش را انجام داده و خود را از گناهان پاک نموده و به سوی کمال ترقی می کند.[13]

و اما در باره علت تخصیص نصف مبلغ خمس به سادات محترم باید گفت: خمس و زکات از مالیات های اسلامی هستند که به منظور رفع مشکلات مالی امت اسلامی و توزیع عادلانه ثروت و تقویت بنیه مالی حکومت اسلامی وضع شده است. «میان خمس و زکات این تفاوت مهم وجود دارد که زکات جزء اموال عمومی جامعه اسلامی محسوب می شود، لذا مصارف آن عموماً در همین قسمت می باشد،‌ ولی خمس از مالیات هایی است که مربوط به حکومت اسلامی است،‌ یعنی مخارج دستگاه حکومت اسلامی و گردانندگان این دستگاه از آن تأمین می شود. محروم بودن سادات از دست یابی به زکات در حقیقت برای دور نگه داشتن خویشاوندان پیامبر(ص) از این قسمت است تا بهانه ای به دست مخالفان نیفتد که بگویند پیامبر(ص) خویشان خود را بر اموال عمومی مسلط ساخته است،‌ ولی از سوی دیگر نیازمندان سادات نیز باید از طریقی تأمین شوند. در حقیقت خمس نه تنها یک امتیاز برای سادات نیست،‌ بلکه یک نوع کنار زدن آنها، به خاطر مصلحت عموم و به خاطر این که هیچ گونه سوء ظنی تولید نشود می باشد».[14] آیا می توان باور کرد که اسلام برای از کار افتاده ها و ایتام و محرومان غیر بنی هاشم فکری کرده باشد و از راه زکات مخارج سال آن ها را تأمین کرده باشد،‌ ولی نیازمندان بنی هاشم را بدون هیچ گونه تأمین رها سازد؟ پس قانون خمس هیچ گونه امتیاز طبقاتی برای سادات ایجاد نمی کند و از نظر جنبه های مادی هیچ گونه تفاوتی با زکات که برای سایر فقرا است ندارد، «در حقیقت دو صندوق وجود دارد: صندوق خمس و صندوق زکات هر کدام از نیازمندان تنها حق دارند از یکی از این دو صندوق استفاده کنند آن هم به اندازه مساوی، یعنی به اندازه نیازمندی یک سال».[15] فقرای غیر سادات از صندوق زکات و فقرای سادات از صندوق خمس بهره مند می شوند. نیازمندان سادات حق ندارند چیزی از زکات مصرف کنند.



[1] سوره ی انفال آیه 41. وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبى‏ وَ الْیَتامى‏ وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ...

[2] کنز العرفان، تصحیح عقیقی بخشایشی، ص 29.

[3] کنز العرفان، تصحیح عقیقی بخشایشی ، ص 179 و ص 242.

[4] ترجمه تفسیرالمیزان، ج 9، ص 118.

[5] ترجمه تفسیرالمیزان، ج 9، ص 120.

[6] وسائل الشیعه، ج 6، باب 8 (ابواب ما یحب فیه الخمس) ج، 5.

[7] ترجمه ی المیزان، ج 9، ص 137، 136

[8] ترجمه ی المیزان، ج 9، ص 118.

[9] الدر المنثور، ج 3، ص 186، به نقل المیزان، ج 9، ص 138.

[10] بدایة المجتهد، ابن رشد، کتاب الجهاد، ص 382، 383.

[11] بدایة المجتهد، ابن رشد، کتاب الجهاد، ص 382.

[12] پرسش ها و پاسخ ها، ج 10، ص 32 (احکام خمس)

[13] امام رضا (ع) می فرمایند: ان اخراجه (خمس) مفتاح رزقکم و تمحیص ذنوبکم. «پرداخت خمس کلید جلب روزی و وسیله آمرزش گناهان است» وسائل الشیعه، ج 6، ابواب الانفال، باب 3، ج 2.

[14] تفسیر نمونه، ج7 ص 184

[15] همان، ص 183.

https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa986

******************************************************



ترجمه پرسش در سایر زبانها
*************************************

Image result for ‫خمس‬‎


 


ما هُوَ دَلیلُ وُجُوبِ الخُمسِ وَ ما هِیَ وُجُوهُ مَصارِفِه فِی الفِقهِ الشِّیعِی وَ لِماذا أَهلُ السُّنَّةِ لَم یَأخُذُوا بهذا الحکم؟

اَلسُّؤال :

لِماذا یَجِبُ إِعطاءُ نِصفِ الخُمسِ إِلَى السّادَةِ؟ وَ هَلِ الخُمسُ قَضِیَّةُُ اِبتَدَعَها الشّیعَةُ لاسِیِّما وَ أَنَّ القُرآنَ ذَکَرَ آیَةََ واحِدَةََ حَولَ الخُمسِ؟ و لماذا أهل السنة وَ هُم أَکثَرُ تَشَدُّداً إلى السنة النبویة (ص)  لا یَعرِفُونَ الخُمسَ؟ و إن کان دَفعُ الخُمسِ عَمَلِیَّةََ تَساهَمَ فی تَعدیلِ الثَّرَواتِ وَ مُکافَحَةِ الأِختِلافِ الطَّبَقاتِ .

اَلجَوابُ الإِجمالِي

1. نِسبَةُ الآیاتِ التی تعنی بالأحکام الفقهیة (آیات الأحکام) فی القرآن الکریم قیاساً لمجموع آیات القرآن المجید مَحدُودَةُُ وَ قَلیلَةُُ جِدّاً، حیث إن الآیات القرآنیة صَرَّحَت بِأَصلِ وجوبِ التکالیفِ فَحَسْبُ ، کالطهارة و الصلاة و الصیام و الحج و ... و أما تفصیل الأحکام و شروطها فَقَد خُوِّلَت [ حُوِّلَت ] إلى النَّبِیِّ (ص) و أهلِ بیته ، أحکام الواجبات المُهمّة کالصِّیام أو الحج جاءت فی عدد قلیل من الآیات القرآنیة، حیث إنّ القرآنَ المجید لَم یَتَعَرَّض لأکثر أحکامها . و کذلک الخُمس فَأِنَّ القرآنَ لا یَذکُرُ جَمیعَ أَحکامِهِ .

2. تَطَرَّقَ أَهلُ السُّنَّةِ إلى آیة الخمس (الأنفال 41) فی أبحاث مُفصَّلة، وَ حَسَبَ روایاتِهِم قَطَعُوا فی دفع الخمس من جانب النبی (ص) و فی زمانه . و اختلاف اهل السنة فِی العَصرِ الرّاهِن لیس فی اصل الخمس و إنما اختلفوا مع الشیعة فی بعض الفروع و التفاصیل.

3. اَلسَّبَبُ فِی دَفعِ الخُمسِ إِلَى السّادَةِ ؛ هُوَ أَنَّ اللهَ تعالى حَرَّمَ عَلَیهِمُ الزَّکاةَ و الصدقة الواجبة، و بما أَنَّ فیهِم فُقَراءَ وَ مَساکینَ ، و أیضا لِاحتِرام ِ النَّبِیِّ (ص) وَ اعتِزازِهِ لفقراء بَنی هاشِمِِ ، خُصِّصَت لَهُم مَوارِدُ مالِیَّةََ فَجازَ لَهُم أَن یَأخُذُوا مِنَ الخمس .


اَلجَوابُ التَّفصيلي

إِنَّ الخُمسَ  مِن واجباتِ الإسلام و فرائِضِهِ . حَیثُ إِنَّ القرآن المجید، لضرورته ، أَلَّفَ عَلاقَةََ بَینَهُ وَ بَینَ الأِیمانِ وَ قالَ تَعالى: "وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‌ عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ.".[1]

کَرَّرَ القُرآنُ المَجیدُ الآیاتِ المَعنِیَّةَ بِالتَّوحیدِ و المعاد و النبوة وَ فَصَّلَها . بینما خَصَّصَ اللهُ تعالى آیاتِِ مَعدُودَةََ إلى الأحکام، بِحَیثُ اشتهر القول بِأَنَّ آیاتِ الأَحکامِ فی القرآن 500 آیَةََ و إذا طَرَحنا المکرراتِ أو المُتداخلات فالحاصل یکون أقل من هذا العدد .[2] فی حین عدد الأحکام و المسائل الفقهیة فی کل فرع من فروع الدین تزید عن هذا العدد. و لذلک یَستَخرِجُ فُقَهاءُ جَمیعِ المَذاهِبِ الإِسلامِیَّةِ ، اَلأحکامَ وَ المَسائِلَ التی لَم تَذکُرهَا الآیاتُ القُرآنِیَّةُ مِن روایاتِ النبی الأکرم (ص) و الأئمةِ المعصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ)  ،  اَلصَّحیحَةِ .

فَإِذَن ، طالَما أَنَّ نِطاقَ الفِقهِ یَتَّسِعُ إلى مسائِلَ کَثیرَةِِ و الروایاتِ المتعددة لِائِمَّةِ الهُدى (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) تَستَوعِبُ جَمیعَ المسائل الفقهیة ، فَلا نَستبعِدُ أَنَّ اللهَ تعالى یُخَصِّصُ آیَةََ واحُدَةََ فَقَطْ لِبیانِ مسألة الخمس . ذلک أنّه یمکن استخراج الاحکام الاخرى من الروایات الصحیحة عن اهل البیت (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) . کما أن القرآنَ لم یُخَصِّص الى احکام الصوم و الحج اِلّا ثَلاثَ أو أَرَبَع آیاتِِ ،[3] و لم تَاتِی آیَةُُ فی القرآن لبیان واجبات و أرکان و شروط الصلاة و ... التی لها أهمیّة بالغة . فَاستَخرَجَت جَمیعُ المذاهب الاسلامیة الاحکام هذه من الروایات . و قیاساً لهذه الواجبات فَإِنَّ الآیة التی تدل على وجوب الخمس فی سورة الأنفال هِیَ واضِحَةُُ و لَها مَدالیلُ جَیِّدَةُُ .

یقول العلامة الطباطبائی فی تفسیر هذه الآیة "غُنم" و "الغَنیمة" تعنی الحصول على المال عن طریق التجارة أو الصناعة أو الحرب،[4] و الآیة و ان کانت تدل على غنائم الحرب وَ لکنَّ المِصداقَ وَ المَورِدَ لا یُخَصِّصُ المَعنى و المفهوم.[5]

فَأِذَن، اَلآیَةُ لَها معنى عامّ و یبدو من ظاهر الآیة أن حکم الخمس یشمل کل ما هو یعتبر من الغنائم حتى و لو لم یکن من الغنائم التی تؤخذ فی الحُرُوب مع الکفار کالمعادن و الکنوز وَ المُجَوهَراتِ التی تخرج من البحر بالغوص و ... و قال الامام الجواد (ع) : " َأَمَّا الْغَنَائِمُ وَ الْفَوَائِدُ فَهِیَ وَاجِبَةٌ عَلَیْهِمْ فِی کُلِّ عَامٍ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى "وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ  وَ لِذِی الْقُرْبى‏ وَ الْیَتامى‏ وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‏ عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیر" [6]

وَ بِالرَّغمِ من أن الآیة لَم تَذکُر اِلَّا الغَنائِمَ لکنَّ الامام (ع) أَضافَ الأَرباحَ فی تفسیرها . یقول المرحوم العلامة الطباطبائی : ... و نستخرج من الاخبار المتواترة (الکثیرة) أن الخمس لا یختص بغنائم الحرب.[7]

و أما "ذِی الْقُرْبى‏" فتعنی الأَرحام و الاقرباء و المقصود فی هذه الآیة، هو اقرباء رسول الله (ص) أو کما یَعرَفُ من روایات قطعیة «ذِی الْقُرْبى‏» هُم بعضِ اقرباء النبی (ص) الخاصیّن.[8]

و کذلک المصادر السُّنِّیَّة فإنها تَنطَوِی على روایات کثیرة تدل بأن الخمس قد قُسِّم َ فی عصر الرسول (ص) و طالَما النبی (ع) کان حَیّاً کان یُؤَدِّی هذا الواجب . یقول السُّیُوطی نقلاً عن ابن أبی شَیبَةِِ عن جُبَیرِ بنِ مُطعِمِِ : قَسَّمَ رَسُولُ اللهِ (ص) حِصَّةَ ذی القُربى بین بنی هاشم و بَنی عَبدِالمُطَّلِبِ، ثم ذهبنا اَنَا و عُثمانُ بنُ عَفّان الیه و طلبنا منه حصة و قلنا : هل تُعطِی لأِخواننا من بنی مُطَّلِبِِ و لا تُعطینا ؟ مع أنه نحن و ایّاهم فی رتبة واحدة من القرابة؟ فقال : "هؤلاء لم یَترُکُونا أبدا لا فی الجاهلیة و لا فی الاسلام".[9]

وَ جاءَت اَبحاثُ الخُمس فی جمیع الکتب الفقهیة السُّنِّیَّة، و ذَکَرَهَا البَعضُ بعد الزکاة و آخرون تَطَرَّقُوا لها فِی فروعاتِ کتابِ الجهاد. یقول القاضی ابن رُشد (595 هـ) بعد بیانه لأَقوال اهل السنة حَولَ الخمس : طبعاً اختلف الاصحابُ (اَهلُ السُّنَّةِ) فی تعریف «ذِی الْقُرْبى» ، فقال بعضهم إنما بَنو هاشِمِِ هُم «ذِی الْقُرْبى» و قال الآخَرُونَ إنهم بَنُو هاشِمِِ و بَنُو عَبدِ المُطَّلِبِ ، وَ ذَکَرَ اِبنُ رُشدِِ رِوایَةَ جُبَیرِ بن مُطعِمِِ دلیلاً على القول الاخیر .[10]

إِذَن اِتَّضَحَ، أن الخمس لم یکن بِدعَةَ الشّیعَةِ الّا أن الشیعة حَرَصُوا [ وَ اَصَرُّوا ] على استمرار و دوام العمل بهذه الآیة المبارکة و ذلک أن أقرباء رسول الله و أرحامه لازالُوا مُتواجِدینَ و فیهم مَن هو فقیر و مسکین . و طبعاً یعتقد الشافعی ـ احد أئمّةِ اهل السنة ـ أن احکام خمس الاقرباء لم تتوقف بارتحال النبی (ص) .[11]


و أمّا بالنسبة الى فلسفة دفع الخمس و تخصیص نصفه الى السّادَةِ فنقول :

 

رُبَما تکون للخُمس عِلَلُُ و حِکَمُُ کَثیرَةُُ الا أنه نُشیرُ فیما یَلی الى بعضها :


1. القائد و الامام فی جمیعِ المُجتَمَعاتِ من أجل إحیاء دین الله و تطبیق أحکام الإسلام و ادارة الحکومة و الدولة یحتاج إلى میزانیّة مالیّة و لابد من توفیرها . فَبِما أَنَّ النَّبِیَّ الأَکرَمَ (ص) وَ بَعدَهُ الأَئِمَّةُ المَعصُومُونَ (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) وَ فُقَهاءُ الشّیعَةِ ـ و هم خلفاء الائمة (ع) فی زمن الغیبة ـ زُعَماءُ المُجتَمَعِ الإسلامی فَاحتیاجاتُهُم متعددة، على سبیل المثال، مُساعَدَةِ الفقراء، بناءِ المساجد، إعدادِ الجیش و اَعمالِِ خیریّةِِ أُخرى، وَ تُؤَمَّنُ هذِهِ الأِحتِیاجاتُ مِن دَفعِ الخُمسِ ، قالَتِ الأَئِمَّةُ (ع) : "اِنَّ الْخُمْسَ عَوْنُنا عَلى دينِنا".[12]

2. یُعتَبَرُ الخُمسُ وَسیلَةََ لرشد الإنسان و کماله فهو بإعطاء الخمس قربةًً إلى الله و الأِنقطاع عن الدنیا یکون قَد أَدّى واجِبَهُ وَ زَکّى نَفسَهُ من الذنوب و تَرَقَّّى نَحوَ الکَمالِ .[13]

وَ اَمّا أَنّهُ لِماذا خُصِّصَ نِصفُ الخُمسِ إلى السّادَةِ الکِرامِ فلأنه : الخمس و الزکاة یُعَدّان من أقسام الضرائب الإسلامیة و التی شُرِّعَت لرفع المَشاکِلِ الاقتصادیة فی الأمة الإسلامیة و للتوزیع العادل لِلثَّرَواتِ و لتعزیز البُنیَةِ المالیة للحکومة الإسلامیة.

"هُناکَ فارِقُُ مُهِمُُّ بَینَ الخُمسِ وَ الزَّکاةِ ، و هو أن الزکاة یُعَدُّ من الأموال العامَّة للأمة الإسلامیة، و لهذا ـ عموماً ـ تُصرَفُ أَموالُ الزکاة فی هذا المجال ، فی حین أن الخمس یعدّ من الضرائب التی تُرجَعُ إلى الدولة الإسلامیة، وَ تُؤَمَّنُ مصاریف أجهزة الدولة وَ المُوَظَّفینَ فی هذه الأجهزة من تلک الضرائب.

فَأِنَّ السّادَةَ حُرِمُوا عن أموال الزکاة لِإِبعادِ أقرباء النبی (ص) عن هذا المجال کی لا تکون ذَریعةََ بید الأعداء و لا یَزعَمُونَ بِأَنَّ النَّبِیَّ (ص) قد سلّط أقرباءه على الأموال العامَّة . و لکن من جهة أخرى فَأِنَّهُ لابد من سبیل لِتَأمینِ حیاة فقراء السّادَةِ .

فَفِی الحَقیقَةِ لَیسَ الخُمسُ [ اِلّا ] عَدَمَ اِمتِیازِِ لِلسّادَةِ فَحَسْبُ و إنما هو نوع مِنَ التَّهمیشِ و الإِبعادِ  ـ من السلطة ـ لأجل المصلحة العامة و لکی لا یبقى أَیُّ مَجالِِ لسوء الظن".[14]

هل یُعقَلُ أن الإسلام قد خَطَّطَ لحیاة القاعدین عن العمل و الأَیتام و المَحرومین من غیر بنی هاشم فَأَمَّنَ قُوتَ عامِّهِم عن طریق الزکاة وَ تَرَکَ فقراءَ بنی هاشم دون ان یعیّن مصدراً لتأمین حیاتهم؟!

فَإِذَن قانُونُ الخُمسِ لا یُعطِی امتیازاً لِطَبَقَةِ السّادَةِ ، هذا مِن جانِبِِ ، وَ مِنَ الجانِب ِ المادّی لا فَرقَ بین الخُمس و الزَّکاة ـ الذی شُرِّعَ لِلفُقَراءِ من غیر السّادةـ "و َ فِی الحَقیقَةِ هُناکَ صُندُوقانِ ، صُندُوقُ الخُمسِ وَ صُندُوقِ الزَّکاةِ ، وَ یُباحُ لکل فقیر أن یَستفیدَ من أحد الصُّندُوقَینِ حَسَبَ الترتیب الشرعی و بالقدر المُساوی و هو بقدر تأمین حاجته لِسَنَةِِ واحِدَةِِ".[15] فَیَستَفیدُ الفقراء من غیر السّادة من صندوق الزکاة بینما یَستَفیدُ فقراء السّادَةِ من صندوق الخمس . وَ لایَحِقُّ لِفقراء السّادة أن یَأخُذُوا من أموال الزکاة .

 
**  اصلاحات و اضافات  توسّط  :  استاد سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی

 

[1] الانفال، 41.

[2] کنز العرفان، تصحیح عقیقی بخشایشی، ص 29.

[3] المصدر، ص 179 و ص242.

 [4]ترجمة تفسیر المیزان، ج 9، ص 118 .

[5] المصدر، ص120.

[6] وسائل الشیعة، ج 6، باب 8 (ابواب ما یجب فیه الخمس)، ح 5.

[7] ترجمة تفسیر المیزان، ج 9، ص 137، 136.

[8] المصدر، ص 118.

[9] الدر المنثور، ج 3، ص186 ، نقلاً عن المیزان، ج 9، ص 138.

[10] بدایة المجتهد، ابن رشد، کتاب الجهاد، ص 382،383.

[11] المصدر، ص 382.

 [12]پرسش ها و پاسخ ها، ج 10، ص 32 (احکام الخمس)، نقلا عن وسائل الشیعة، ابواب الانفال، باب 3، ح 2.

[13] قال الامام الرضا (ع) : ان اخراجه (الخمس) مفتاح رزقکم و تمحیص ذنوبکم، وسائل الشیعة، ج 6، ابواب الانفال، باب 3، ج2.

[14] التفسیر الامثل، ج 7، ص 184 .

[15] نفس المصدر، ص183.

أسئلة ذات صلة

 

*********************************************

نگاهي دوباره به برخي احكام خمس

***نسیم معرفت***

 

نگاهي دوباره به برخي از احكام خمس + تاریخ انتشار هفدهم اسفند 1395.

 

تهران - ايرنا - برخي هنوز نمي دانند خمس به چه كساني تعلق مي گيرد و چگونه بايد آن را پرداخت كرد و حالا پس از 38 سال همايشي براي نهادينه كردن فرهنگ خمس در جامعه تشكيل شده است.

به گزارش خبرنگار ايرنا، در 38 سالي كه از پيروزي انقلاب اسلامي مي گذرد ، هزاران همايش و كنگره و برنامه به منظور تبيين مسائل مختلف فرهنگي و ديني برگزار شده است ولي در اولين روزهاي آخرين ماه از سال 95 براي نخستين بار شاهد برپايي همايشي با عنوان خمس و تعالي فرهنگ جامعه در شهر قم بوديم تا مردم و مسئولان، احياي اين فريضه را جدي تر بگيرند.
آيت الله غلامعلي نعيم آبادي كه در سه دهه گذشته به عنوان نماينده ولي فقيه در استان هرمزگان كمر همت براي خدمت به مردم آن خطه بسته، عزم خود را جزم كرده تا بنيادي را براي ترويج فرهنگ خمس راه اندازي كند، همانگونه كه در 38 سال گذشته براي احياي فرايضي همچون نماز، زكات و امر به معروف ستادهايي راه اندازي شده است.
اينك امام جمعه بندرعباس به عنوان رئيس هيات امناي بنياد احياي فرهنگ خمس پرچم اين فريضه را برافراشته و قرار است هر سال همايشي با موضوع خمس از ديدگاه هاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي برپا شود.
فرصتي مهيا شد تا برخي مسائل مربوط به فريضه خمس را با اين پژوهشگر باسابقه ديني در ميان بگذاريم و ما هم براي ترويج فرهنگ اين واجب الهي گامي هرچند كوچك برداشته باشيم.
آيت الله نعيم آبادي هفته گذشته با حضور در ايرنا ضمن بازديد از بخش هاي مختلف اين رسانه، با خبرنگاران به گفت و گو نشست و علاوه بر بيان برخي از ديدگاه هاي اقتصادي به سوالات ايرنا در زمينه خمس پاسخ داد. مشروح اين مصاحبه را در ادامه مي خوانيد:

** ايرنا: اهميت و جايگاه خمس در احكام ديني چيست؟


آيت الله نعيم آبادي : برخي از واجبات و محرمات دامنه محدودي دارند اما خمس از آن دسته واجباتي است كه دامنه خيلي وسيعي دارد. يعني خمس در نماز و حج و ساير واجبات تاثيرگذار است.  به عنوان نمونه اگر كسي با مالي كه خمس آن را نپرداخته، لباسي خريداري كند و با آن لباس نماز بخواند، نمازش باطل است و بايد قضاي آن را بجا آورد و براي چنين شخصي خيلي سخت خواهد بود كه يك سال نمازهايي را كه خوانده دوباره بخواهد قضاي آن نمازها را بخواند.
همچنين اگر كسي با مالي كه خمس آن را نداده، زميني را خريداري كند، نمازش در آن محل باطل است و اين مساله در حج نيز وجود دارد. يعني اگر شخصي با مال خمس نداده، مكه برود، نماز طوافش باطل است و مناسك حجش به شدت آسيب مي بيند.
خمس در معاملات نيز اثرگذار است. يعني همانگونه كه اگر شما با پول شريكتان معامله كنيد و جنسي را بخريد، چون شريك شما راضي نيست، آن معامله باطل است ، لذا اگر با پولي كه خمس آن را نپرداخته ايد، معامله اي انجام دهيد، آن معامله با مشكل مواجه خواهد بود.
حضرت امام خميني(ره) در اين زمينه مي فرمود : اگر معامله اي با مال غيرمُخمَّس انجام شود، بايد حاكم شرع آن را تاييد كند و گرنه آن معامله باطل است.
بسياري از مردم مي گويند باتوجه به حقوق ناچيز كارمندي و كارگري خمس به آنان تعلق نمي گيرد ولي بايد گفت خمس بر مازاد مخارج زندگي تعلق مي گيرد كه اين مازاد ممكن است صد ميليارد تومان باشد و گاهي چند كيلو برنج و قند باشد. يعني هر كسي كه درآمدي دارد بايد محاسبه كند كه چقدر از اين حقوق و درآمد در آخر سال اضافه است. فرقي در اموال منقول و غيرمنقول نيست. اگر خانه، خودرو و تجهيزات زندگي مطابق شان افراد باشد، خمس به آن تعلق نمي گيرد ولي اگر مثلا يك كارمند خودرويي 500 ميليون توماني بخرد، بايد خمس آن را بپردازد. اگر خانه و امكانات متناسب با شان و جايگاه اجتماعي انسان باشد، خمسي به آن تعلق نمي گيرد و تشخيص اين مساله نيز با خود انسان است كه آن نيز بايد در چارچوب شرع باشد.

**
آيا در خمس دادن بايد قصد خاصي داشت؟


نعيم آبادي: خمس جزو مسائل عبادي است. يعني اگر كسي بدون قصد قربت 10 بار هم خمس بدهد، وظيفه او ساقط نمي شود. چون انسان فقط بايد براي رضاي خدا خمس بدهد. البته خمس فقط يك كار مالي محسوب نمي شود و يك تكامل رواني هم در آن وجود دارد و روح و روان انسان جلا پيدا مي كند.  خمس در نزديك شدن انسان به امام زمان
(عَج) اثر دارد و دعاي ولي عصر (عَج) را درپي دارد. يعني پرداخت خمس در جلب دوستی آن حضرت و نپرداختن خمس در سلب دوستي امام زمان تاثير دارد و امام هشتم درباره كساني كه خمس مي دهند فرمود كه دعاي آن حضرت شامل حال آنان مي شود.
امام رضا
(عَلَیهِِ السَّلامُ) همچنين فرمود «اِنَّ الخُمسَ عَونُُ لَنا عَلَي دينِِ» يعني پرداخت خمس يك يار و ياور براي ما در دين است. به عبارت ديگر با پول خمس مي توان دين خدا را به شكل هاي گوناگون ياري كرد.
در جهان كنوني بيش از چهار هزار و 500 اُتاق فكر عليه جهان سوم و به ويژه ايران فعاليت مي كند كه دو هزار و 500 اُتاق آن در آمريكاست و هجوم فرهنگي دشمنان امروز به گونه اي است كه عقايد ما را نشانه رفته و ما بايد در مقابل اين هجمه فرهنگي فعاليت كنيم و لذا بايد خمس را بهترين پول زندگي خود بدانيم. چون در راه دين و قرآن هزينه مي شود.

** ايرنا: برخي افراد ترجيح مي دهند خمس خود را به مراكز خيريه بدهند. آيا اين كار صحيح است؟


نعيم آبادي: برخي مي گويند چرا خمس خود را به حوزه هاي علميه و مراجع تقليد بدهيم و آن را به مراكز خيريه مي دهند ولي سؤال من اين است كه براي ياري دين بايد كجا را تقويت كرد و‌ كدام مركز بهتر از حوزه هاي علميه مي تواند به بهترين شكل اين كار را انجام دهد؟  شما درس تفسير آيت الله عبدالله جوادي آملي يا آثار مرحوم علامه سيدمحمدحسين طباطبايي صاحب تفسير الميزان را ببينيد. كدام مركز كتاب خدا را اينگونه تفسير مي كند يا كدام مركز فقه آل محمد
(عَلَیهِِمُ السَّلامُ) ، تاريخ اسلام و فلسفه اسلامي را در مقابل فلسفه غرب بررسي مي كند و اگر هرجايي اينگونه دين خدا را ترويج مي كند، وظيفه داريم آن مراكز را تقويت كنيم.  البته اگر خمس به عنوان يك وظيفه ديني مطرح نبود، باز هم وظيفه شرعي داشتيم كه در اين كارها به كمك دين بشتابيم و حوزه هاي علميه از ابتدا يك جايگاه مردمي داشته ولي چون ميزان پرداخت خمس كم است، اين وجوهات بيشتر به حوزه ها پرداخت مي شود.
** ايرنا: برخي به افراد فقير و نيازمند صدقه مي دهند يا براي عاشورا و عزاي حسيني به ديگران غذا مي دهند و در ماه مبارك رمضان سفره افطاري پهن مي كنند ولي تصورشان اين است كه چنين كارهايي آنان را از پرداخت خمس مُعاف مي كند. چه پاسخي به اين افراد بايد داد؟


نعيم آبادي: در هر كشوري مي بينيد كه هم صدقات و كمك به همنوعان و هم موقوفات وجود دارد. مثلا جايزه نُوبِل به نوعي يك موقوفه بزرگي است كه با اهداف مقدسي تاسيس شده ولي به انحراف كشيده شد و بارها ديده ايم كه اين جايزه صلح را به افراد خبيث و جنگ طلب داده اند. البته گاهي نيز اين جايزه به افرادي مانند راشِل كارسون تعلق گرفته كه نويسنده كتاب «بهار خاموش» است و بارها به زبان هاي مختلف ترجمه شده است.  كسي كه جايزه نوبل را به ارزش ميليون ها دلار به برندگان اعطا مي كند، نمي تواند به اين بهانه از پرداخت ماليات خودداري كند.
مسائل مالي در اين زمينه دو قسم است و در هر كشوري حقوقي واجب و حقوقي برخاسته از دل وجود دارد و لذا اگر بانيان نوبل صد جايزه ديگر هم درست مي كردند، بايد ماليات خود را نيز مي دادند.
عبادات در اسلام شامل واجبات و مستحبات است و مي توان مستحب را انجام نداد ولي اگر كسي به انجام مستحبات پرداخت، نمي تواند آن را ملاكي براي ترك واجبات قرار دهد و ترك امور واجب نيز پيامدهاي منفي دارد كه آثار آن متوجه انسان مي شود.  بر همين اساس در اسلام خمس و زكات به عنوان دو تكليف واجب ديني مطرح است و كسي كه به زيارت امام رضا
(عَلَیهِِ السَّلامُ) در مشهد رفته، نمي تواند خود را بي نياز از انجام مناسك حج بداند. چون زيارت مستحب است ولي انجام حج واجب است.
**
ايرنا: خمسي را كه مردم پرداخت مي كنند، در كجا هزينه مي شود؟


نعيم آبادي: خمس معمولا به يك پنجم از دارايي انسان تعلق مي گيرد كه در طول يك سال بيش از هزينه و خرج هاي معمولي است.  ممكن است اداره ماليات براي هر شهروند مالياتي تعيين كند ولي تمام شهروندان مكلف به پرداخت آن هستند و در هر صورت اداره دارايي به سراغ آنها خواهد رفت و در بدهي بانكي نيز اين گونه است و اگر بازپرداخت وام بانكي به تاخير بيافتد، بانك ها جريمه ديركرد هم مي گيرند [اگر چه جریمه دیرکرد اشکال دارد و برخی فقهاء صریحا آن را حرام می دانند] ولي پرداخت خمس اينگونه نيست.  يعني اگر كسي نتوانست خمس خود را بپردازد، مي تواند آن را به صورت اقساط و در هر زماني كه قادر بود، بپردازد و با اجازه نماينده مرجع پرداخت آن را به تاخير بياندازد و حتي اگر انسان خمس خود را پرداخت نكند، هيچ مرجعي او را بازخواست نمي كند و انسان فقط در پيشگاه الهي بايد پاسخگو باشد.
بخشي از خمسِ پرداختي مربوط به سادات و بخشي نيز مربوط به غيرسادات است كه بخش سادات به عنوان سهم امام است كه در زمان غيبت به دست مراجع تقليد و حاكم شرع است و به سادات فقير پرداخته مي شود ولي اگر در شهري تعداد سادات كم بود بقيه آن را به غيرسادات فقير مي پردازند.  [  تذکر : خُمس دارای دو سهم است : 1- سهم امام
(عَلَیهِِ السَّلامُ) 2- سهم سادات . بر اساس آیه خمس وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی‏ وَالْیَتامی‏ وَالْمَساکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ ( آیه 41 از سوره انفال) ، جهت مصارف خمس ، شش سهم مقرر شده است که سه سهم یعنی سهم خدا و رسول (ص) و ذی القربی(اهل بیت ع) به عنوان سهم امام  (عَ)  و برای امور عام المنفعه و مصالح مسلمین و ترویج دین و حوزه های علمیه مصرف می شود  و سه سهم دیگر یعنی سهم یتیمان و مساکین  و در راه ماندگان به عنوان سهم سادات می باشد که برای سادات نیازمند مصرف می گردد  و غیر سادات از زکات استفاده می کنند اگر چه در مواردی با اجازه مراجع  به غیر سادات هم می توان خمس داد ...  . استاد سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی ]


فلسفه خمس و زكات فقط تامين زندگي فقراست و به تعبير آيت الله ناصر مكارم شيرازي سهم سادات به نوعي احترام به فرزندان پيامبر اكرم
(ص) است ولي به فقراي ديگر نيز تعلق مي گيرد.
البته مصرف خمس فقط براي سادات فقير و حوزه هاي علميه نيست و هر كاري را مي توان با خمس انجام داد و دست مراجع تقليد در اين زمينه باز است. اگر نياز حوزه در اين زمينه بيشتر باشد، به حوزه پرداخت مي شود ولي ممكن است بر اثر زلزله نياز مالي براي زلزله زدگان بوجود بيايد يا به علت سيل و ساير آسيب هاي طبيعي مراجع اجازه مصرف خمس در اين موارد بدهند.


مصارف خمس شامل رفع همه نيازهاي جامعه است.
مثلا دانشگاه و مسجد و كتابخانه بسازيم يا كتاب هاي ديني مانند نهج البلاغه و حتي كتاب هاي دانشگاهي چاپ كنيم كه تعيين چنين مواردي به دست فقيه عادل است. البته همه اين مثال ها براي زماني است كه ميزان خمس پرداخت شده تكافوي آن ها را بدهد.   آيت الله مكارم شيرازي مي گويد : [خمس يك واجب مخفي است و امروز پرداخت خمس، كمرنگ است و اگر روزي پرداخت خمس به اندازه رفع نياز جامعه باشد، بسياري از مشكلات كنوني جامعه حل خواهد شد و يا به حداقل خواهد رسيد] و بنده گاهي در بندرعباس حتي به دانشجويان يا خانواده هاي فقير كمك مي كنم.
همانطور كه گفتم مصرف خمس فقط براي طلاب نيست ولي چون ميزان پرداخت خمس كم است بيشتر به طلاب پرداخت مي شود.  مسائل مالي حوزه هاي علميه از محل خمس تامين مي شوند ولي چون ميزان آن كم است بايد گفت به اندازه بخور و نمير است. چون كمترين حقوق يك كارگر ساده يك ميليون تومان است در حالي كه كمترين شهريه يك طلبه در شهرستان 280 تومان است و استادي كه در حوزه تدريس مي كند حداكثر 480 هزار تومان مي گيرد.

** ايرنا: آيا مردم مي توانند خودشان خمس را به نيازمندان بدهند؟


نعيم آبادي: فتواي فقها در اين زمينه متفاوت است. آيت الله سيدعلي سيستاني اجازه مي دهد كه افراد سهم سادات را خودشان به نيازمندان سادات پرداخت كنند. يعني نيمي از خمس خود را به سيد فقير بدهند ولي بقيه مراجع مي گويند اين پرداخت ها بايد با اجازه و تاييد مرجع تقليد باشد كه از جمله حضرت امام(ره) و رهبر معظم انقلاب مي گويند بايد با اجازه مجتهد باشد.  البته اگر كسي به نيت سهم سادات به فقيري كمك كند يا اگر كسي براي هزينه ساخت مسجد به نيت خمس كمك كند و با اجازه مرجع تقليد باشد، كافي است.

** ايرنا: وظيفه بنياد بين المللي احياي فرهنگ خمس چيست؟


نعيم آبادي : وظيفه اين بنياد فقط تبيين فرهنگ خمس است و اگر يك ميليارد تومان به عنوان خمس به اين بنياد بدهند، قبول نمي كنيم.  تاسيس چنين بنيادي آثار و بركات فراواني خواهد داشت. يكي از مسئولان استاني نقل مي كرد كه تا قبل از تاسيس ستاد احياي زكات مردم سالانه 10 ميليون تومان مي پرداختند ولي امسال اين مبلغ به يك ميليارد تومان رسيده است و اگر موضوع خمس فرهنگسازي شود و مردم به احكام و مسائل آن آشنا شوند، بسياري از مشكلات جامعه حل خواهد شد.  همايشي كه دو هفته پيش برگزار شد، در واقع شروع كار بود و ما خواستيم جامعه از اين مسائل باخبر شود. به عبارت ديگر كار ما تازه شروع شده است و گرنه برگزاري يك همايش نمي تواند فرهنگ خمس را در جامعه نهادينه كند.


**خبرنگار: محمدرضا جعفرملك**انتشار دهنده: جواد دهقاني

https://www.irna.ir/news/82455713/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%D8%B3

**********************************************

** دانایی در احکام و مسائل شرعی یک نوع فقاهت است (آیت الله سیداصغرسعادت میرقدیم لاهیجی)


پرسش

آیا شهریه‌ای که به طلاب داده می‌شود خمس دارد؟

پاسخ اجمالی

در این‌باره نظر اکثر مراجع تقلید، آن است که اگر در آخر سال خمسی از شهریّه طلبگی مقداری زیاد بیاید یا چیزهایی که با آن خریداری شده است باقی بماند، خمس آنها واجب نیست؛ اما برخی از فقها[1] در این‌ مورد خمس را واجب دانسته و بعضی[2] نیز بنا بر احتیاط، پرداخت آن را واجب شمرده‌اند. ضمائم:
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[3]
حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):
شهریه طلبگی خمس ندارد.
حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
اگر به عنوان تملیک باشد (مانند شهریه آیت الله سیستانی) جزو درآمد سال است و از خمس مستثنا نیست، اما اگر اباحه تصرف باشد خمس ندارد .
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
شهریه خمس ندارد.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):
اگر از سهمین مبارکین باشد خمس ندارد.
حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
خمس ندارد.
امام خمینی (رحمة الله ‌علیه):
در زیادى شهریّه، خمس واجب نیست.[4]
حضرت آیت الله تبریزی (رحمة الله ‌علیه):
در شهریه اگر محرز شود که از سهم مبارک امام(ع) است و عین آن تا آخر سال باقى بماند، خمس ندارد، و در غیر این صورت خمس دارد.[5]
حضرت آیت الله فاضل لنکرانی (رحمة الله ‌علیه):
به زیادى شهریّه، خمس تعلق نمى‌گیرد.[6]
حضرت آیت الله بهجت (رحمة الله ‌علیه):
تخمیس، موافق احتیاط است.[7]
حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته):
اگر از مخارج سال اضافه بیاید خمس به آن تعلق می‌گیرد.  لینک به سایت استفتائات
 

[1]. آیات عظام سیستانی و هادوی تهرانی.
[2]. آیت الله بهجت.
[3]. استفتا از دفاتر آیات عظام: خامنه‌ای، سیستانی، مکارم شیرازی، صافی گلپایگانی، نوری همدانی (مد ظلهم العالی) توسط سایت اسلام کوئست.
[4]. امام خمینى، سید روح اللّٰه، استفتاءات، ج‌1، ص 412، دفتر انتشارات اسلامى، قم، پنجم، 1422 ه‍ ق.  
[5]. تبریزى، جواد بن على، استفتاءات جدید، ج‌1، ص 172 ، قم، اول، بی‌تا.
[6]. ر.ک: فاضل لنکرانى، محمد ، جامع المسائل، ج‌1، ص 204 ، انتشارات امیر قلم، قم، یازدهم، بی‌تا.
[7]. بهجت، محمد تقى ، استفتائات، ج‌3، ص 40، دفتر حضرت آیة الله بهجت، قم، اول، 1428 ه‍ ق.

 

پرسش های مرتبط

 

 

****************************************
خمس

* خمس طلاب

 

گفتاری از حضرت آیت الله مصباح یزدی

در زمینه بحث انفاق، تذکر نکته ای که به هم لباسی های بنده و دوستان طلبه مربوط می شود خالی از لطف و فائده نخواهد بود؛چرا که گاهی دوستان ما ازین نکته غافل میشوند. غیر از بحث تزاحم تکالیف که اشاره کردیم درس خواندن یک طلبه نباید مانع از انجام واجبات دیگر نظیر بِرّ والدین و صِلَه رَحِم توسط او شود؛ مسئله دیگری که در اینجا وجود دارد انفاق واجبی است که گاهی به گردن برخی از ما طلبه ها می آید و ما از ان غافلیم .

همه می دانند که زندگی نوع ما طلبه ها از راه وجوهات شرعی اداره می شود. پول هایی که مردم به عنوان خمس و زکات و سایر وجوه به مراجع و علما می پردازند، توسط آن بزرگواران به عنوان شهریه در اختیار طلاب قرار می گیرد تا در مصارف زندگی خود هزینه کنند. این وضعیت موجب می شود که گاهی دوستان طلبه ما تصور کنند که چون زندگی ما از راه خمس و زکاتی که مردم می پردازند تامین می شود، پس دیگر بر خود ما پرداخت خمس واجب نیست. از این رو دیده می شود برخی از طلاب براساس چنین ذهنیتی، در زندگی خود حساب سال ندارند. این دوستان توجه نمی کنند که بر فرض هم چنین مسأله ای صحیح باشد اما گاهی یک طلبه ممکن است درآمدهایی از غیر راه شهریه و وجوهات شرعی داشته باشد. ندادن خمس علاوه بر آن که از گناهان کبیره است و آثار بسیار بدی نیز بجا می گذارد ، خوردن مال حرام [است و] ، غیر از جهنم و عذاب، قساوت قلب و شقاوت می آورد. کسی که اموال مردم و مال حرام در شکمش انباشته شده باشد، دیگر میل به عبادت و رغبت به کار خیر پیدا نمی کند، توفیقاتشان سلب می گردد و دعایش مستجاب نمی شود

در واقع دو نکته در این زمینه وجود دارد که دوستان باید توجه کننند:

نکته اول این که اگر چیزی از شهریه زیاد بیاید و خرج نشود، باید به بیت المال باز گردانده شود. شهریه ای که آقایان مراجع از محل وجوهات شرعی به طلاب می پردازد معمولاًًًًًًً به عنوان مصرف به آنها داده می شود. ازاین رو اگر فرضا طلبه ای مقداری از شهریه ای را که به این عنوان به او داده می شود مصرف نکرد، مالک آن اضافه نیست و باید آنرا به بیت المال باز گرداند. این نکته بسیار مهمی است که گاهی برای برخی دوستان طلبه سوء تفاهم می شود و از آن غفلت می کنند. برای آن که این مساله واضح ترشود خوب است به مساله شبیه آن توجه کنیم:

در پرداخت خمس و زکات و وجوهات شرعی برای آن که مردم به زحمت نیفتند و لازم نباشد مستقیماً به دفتر خود علما مراجعه کنند، معمولاً مراجع عظام تقلید در شهرها و مناطق مختلف وُکلایی دارند که مردم به آنها مراجعه می کنند. اکنون فرض کنید کسی از طرف مرجعی برای أخذ وجوهات اجازه دارد و مجاز هم هست که ثلث آن را در نیاز های شخصی خود ش صرف کند. در این جا موارد متعددی پیش می آید که مبالغی از وجوهات نزد وکیلی جمع می شود و او نیازی به استفاده از آن را ندارد. حال اگر فرضاً این این وکیل از دنیا برود، این گونه نیست که این اموال به وَرَثَه او منتقل شود، بلکه این اموال به امانت نزد او بوده و اکنون که از دنیا رفته به بیت المال باز می گردد. در مورد طلبه ای هم که شهریه به عنوان مصرف به او داده می شود مسأله دقیقا همین طور است و در صورت عدم مصرف، کل آن مازاد باید به بیت المال باز گردانده شود.

نکته دوم در همین زمینه این است که یک طلبه ممکن است غیر از شهریه درآمدهای دیگری هم داشته باشد. برای مثال، کتاب یا مقاله ای نوشته و حَقُّ التَّألیفی گرفته، یا منبری رفته و در إزای آن وجهی به او داده اند. این درآمدها دیگر شهریه و از محل وجوهات شرعی نیست تا گفته شود شهریه خمس ندارد، بلکه حساب آنها جدا است و در صورت اضافه آمدن از مخارج سال حتماً باید خمس آن پرداخته شود. بنابراین کسی نمی تواند با این عذر که من خودم از راه شهریه و مصرف خمس زندگی می کنم، خود را از داشتن حساب سال معاف و معذور بدارد. این که من همیشه بدهکار هستم و هشتم گرو نه است، دلیل مُوجّهی برای نداشتن حساب سال و پرداخت نکردن خمس نیست. مسلمان باید سال خمسی داشته باشد و در موعد مقررحساب زندگی اش را رسیدگی کند و حتی اگر مبلغ ناچیزی از درآمد سالش زیاد آمده خمس آن را بپردازد. حتی اگر صد تومان یا هزار تومان هم اضافه آمده باشد، باید خمس آن را پرداخت کرد. کسی که خمس مالش را، هر چقدر هم کم و ناچیز باشد، پرداخت نکند غاصب محسوب می شود و کارش مصداق بارز «غصب» است؛ آن هم نه غصبی مثل غصب های دیگر، بلکه این کار، غصب مال امام معصوم (عَلَیهِِ السَّلامُ)  و ذریه رسول خدا (صَلَّی اللهُ  عَلَیهِ وَ آلِهِ) و سادات و بدترین غصب ها است. از این رو نداشتن سال مالی و نپرداختن خمس مساله ای بسیار خطرناک است و نمی توان با این بهانه که «من درآمدی ندارم و خودم برای گذراندن زندگی از سهم امام مصرف می کنم» از زیر بار این شانه خالی کرد. حتی کسانی که از کمک های مالی خانواده شان استفاده می کنند، اگر می دانند که آنها اهل خمس نیستند و وجوهات نمی دهند، باید پولی را که از آنها دریافت می کنند تخمیس کرده و وجوهات آن را بپردازد و سپس مصرف کنند. مؤمنان باید در خانواده خود این مساله را به دختر و پسرهایشان هم که در ابتدای سن تکلیف هستند یاد بدهند و به آنها تاکید کنند که از همان ابتدای سن تکلیف برای خودشان سال خمسی و حساب سال باشند و حتی اگر یک دو ریالی هم خمس به آنها تعلق می گیرد آن را پرداخت کنند.

ندادن خمس علاوه بر آن که از گناهان کبیره است و آثار بسیار بدی نیز بجا می گذارد. خوردن مال حرام [است و]، غیر از جهنم و عذاب، قساوت قلب و شقاوت می آورد. کسی که اموال مردم و مال حرام در شکمش انباشته شده باشد، دیگر میل به عبادت و رغبت به کار خیر پیدا نمی کند، توفیقاتشان سلب می گردد و دعایش مستجاب نمی شود. ترتب این آثار سوء نیز فقط مربوط به کسانی نیست که میلیونی و میلیاردی خمس بدهکارند و نمی دهند، بلکه افرادی مثل ما هم که چندان مال و ثروتی ندارند ممکن است به این عواقب دچار شوند. بنابراین باید توجه کنیم که برای پرداخت خمس لازم نیست حتما سرمایه دار و صاحب درآمد و ثروت میلیاردی باشیم و با همین درآمد اندک و زندگی معمولی هم می توانیم به سهم خودمان مشمول پرداخت خمس واقع شویم.

در هر صورت، خلاصه قسمت اخیر بحث این شد که: ما طلاب باید توجه داشته باشیم پرداختن به درس و بحث و ادای این تکلیفِ واجب، ما را از انجام واجبات دیگر نظیر بِرّ والدین و کمک مالی به آنها در صورت توان، صِلَه رَحِم، رعایت حقوق همسر، فرزندان، بستگان و همسایگان باز ندارد. همچنین از انفاق های مالی واجب نباید غافل باشیم و گمان نکنیم که چون خود ما شهریه می گیریم و سهم امام مصرف می کنیم، نیاز به داشتن سال مالی و حساب سال و پرداختن خمس از سایر درآمدهایمان نداریم.


انتخاب از: سید مهدی موسوی


منبع : کتابِ رستگاران ، حضرت آیت الله محمدتقی مصباح یزدی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1387، ص256 ،258.

https://article.tebyan.net/112921/%D8%AE%D9%85%D8%B3-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%A8

*****************************************************

 

پرسش : اگر فردی حاضر به پرداخت خمس نباشد و بگوید هر وقت خواستم به سفر‏‎ ‎‏حج بروم خمس می دهم، آیا کفایت می کند و آیا در این صورت مال او حرام نخواهد‏‎ ‎‏بود؟ ‏

پاسخ : بسمه تعالی، مالی که مُتعلَّق خمس شده تصرف در آن پیش از پرداخت خمس حکم غصب دارد.(امام خمینی)

منبع : استفتائات امام خمینی جلد 4 ص466 .) خمینی

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 . 

 

*********************************************

 

سؤال : کسی که مقروض است و پول جمع می کند تا قرض خود را بدهد ، اگر از این پولی که جمع می کند‏‎ ‎‏سال بگذرد آیا خمس به آن تعلق می گیرد یا خیر ؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی ، پولی که جمع می کند سرسال خمس دارد ، مگر این که قرض برای مَؤونه همان سال‎ ‎باشد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3  .
*****************************************************

سؤال : شخصی دارای دو خانه است در دو شهر ؛ گاهی زن و بچه هایش داخل آن خانه‏‎ ‎‏زندگی می کنند و گاهی داخل آن خانۀ دیگر ؛ آیا هر دو خانه هایش جزء مؤونه حساب‏ می شود یا نه ؟ به طور واضح ، نظریۀ خود را مرقوم فرمایید .‏
‏‎

پاسخ : بسمه تعالی، اگر به هر دو خانه برای زندگی نیاز دارد، از مؤونه هستند.   (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3  .

*******************************************

خمس پول فروش خانهس فروش خانه

پرسش : شخصى از درآمد كسب، خانه اى خريده و چند سال در آن زندگى مى كند، سپس آن را مى فروشد تا خانه ديگرى تهيه نمايد؛ چنانچه اين پول تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس دارد؟

پاسخ :

امام خمینی : پول فروش آن فورا خمس دارد؛ مگر اينكه خانه را با خانه ديگر معاوضه كند.

آيات عظام بهجت و نورى همدانی : اگر بدون پول فروش، نمى تواند خانه ديگرى تهيه كند، چنانچه تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس ندارد.

آيات عظام تبريزى، سيستانى، صافى و فاضل لنکرانی : به مقدار سود آن (تفاوت ارزش خريد و ارزش فروش) سر سال خمسى، خمس تعلق مى گيرد.[۳]

آيات عظام خامنه اى و مكارم شیرازی : خمس ندارد.[۴]

آيه اللّه وحيد خراسانی  : بنابر احتياط واجب، به مقدار سود آن (تفاوت قيمت خريد و قيمت فروش) سر سال خمسى، خمس تعلق مى گيرد.[۵]

  • [۱]امام خمینی ، استفتائات، ج ۱، س ۶۵ و ۱۷۳.
  • [۲]بهجت، توضيح المسائل، ۱۳۹۱؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۳.
  • [۳]سيستانى، منهاج الصّالحين، م ۱۲۱۳؛ صافى، توضيح المسائل، ۱۷۹۰ و ۱۷۷۹؛ تبريزى، استفتائات س ۸۴۱؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۴۸۵.
  • [۴]خامنه اى، اجوبة، س ۹۸۶؛ مكارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۱۴.
  • [۵]وحيد، توضيح المسائل، م ۱۷۷۸. (احكام خمس،پرسمان).

  • http://hadana.ir/%D8%AE%D9%85%D8%B3-%D9%BE%D9%88%D9%84-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87/

**************************************************

سؤال : آیا اگر کسی علاوه بر منزل مسکونی خویش منزلی برای سکونت افراد تحت‏‎ ‎‏تکفل خویش ـ مثلاً مادرش ـ داشته باشد به آن خمس تعلق می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس ندارد.  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3  .
****************************************************

پرسش : پولی را از ارباح مکاسب وسط سال و غیره مثلاً قرض گرفته خرج‏‎ ‎‏وسایل‏‎ ‎‏قالیبافی برای فروش می کند؛ بعد از یک سال و چند ماه قالی بافته می شود؛ طریقه ‎‏تخمیس پول قالی چگونه است؟ در ضمن پولی را که قرض گرفته، به اقساط در چند‏‎ ‎‏ماه می پردازد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، سر هر سال باید موجودی قالی را حساب کند و زاید بر‏‎ ‎‏مقداری که راجع به آن بدهکار است و مقداری که قبلاً خمس آن داده شده‏‎ ‎‏را تخمیس نماید . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

سؤال : آیا خمس به اجناسی که قیمت آن ها بسیار پایین است نیز تعلق می گیرد؟ مثلاً اگر یک بسته آدامس و‏‎ ‎‏یا چند عدد گچ بیشتر از یک سال بلااستفاده بماند باید خمس آن ها را پرداخت؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد.  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3  .
*****************************************************

‏‏سؤال :  آیا لوازم آرایشی که مورد استفاده قرار می گیرد مثلاً ماتیکی که از آن استفاده می شود، اگر بعد از یک‏‎ ‎‏سال مقداری از آن در ته قوطی بماند به آن مقدار باقیمانده خمس تعلق می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد. (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

سؤال : بسمه تعالی‏ ، شخصی منزلی برای سُکنا دارد. بعداً که بچه هایش بزرگ می شوند این منزل را در‏‎ ‎‏اختیار بچه هایش می گذارد که آن ها در آن منزل بنشینند و خودش منزل دیگری از ربح‏‎ ‎‏مکاسب برای خودش تهیه می کند. البته منزل اول را به بچه ها نمی بخشد. بچه هایش‏‎ ‎‏هم فقیر نیستند؛ اما همین طور از جهت علاقه‏‏ پدر و فرزندی یا مادر و فرزندی‏‎ ‎‏می گوید: فعلاً شما در این منزل بمانید. آیا با این وصف، منزل اول از مؤونه او خارج‏‎ ‎‏است و مُتعلَّق خمس خواهد بود یا این که هنوز به مؤونه باقی است و‏‎ ‎‏خمس ندارد؟‏‎ ‎‏آیا فرق است بین این که منزل مزبور را در اختیار بچه ها گذاشته باشد یا این که هنوز در‏‎ ‎‏اختیار آن ها نگذاشته؛ ولی می گوید: من محتاجم به این که این منزل را در اختیار‏‎ ‎‏بچه هایم بگذارم و همچنین آیا فرق است بین فقر بچه ها یا غنای آن ها یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مسکن در اختیار فرزند قرار دادن اگر از شؤون لایق به حال‎ ‎شخص باشد به نحوی که ترک آن با فرض تمکّن عیب و وهن بر او‎ ‎محسوب شود و مسکن را پس از استغنای شخص خودش در اختیار‎ ‎فرزند گذاشته باشد، خمس ندارد و گرنه خمس دارد و در هر دو صورت،‎ ‎فقر و غنای فرزند میزان نیست.  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3

**********************************************
سؤال : حضور محترم رهبر کبیر انقلاب و مرجع تقلید شیعیان جهان، روح الله‌ الموسوی‏‎ ‎‏الخمینی حفظه الله‌ تعالی، محترماً به محضر گرامی عرضه می دارد:‏

‏‏این جانب که یک فرد کارگر می باشم و مدت بیست و یک سال است که در‏‎ ‎‏کارخانه ای کار می کنم و با حقوق هفت تومان شروع به کار کردم تا الآن که به 7339‏‎ ‎‏تومان ثابت رسیده ام. در سال 1357 وجوهاتم را داده ام و به مکه رفته ام و بعد از این‏‎ ‎‏تاریخ 200 هزار تومان خرج کردم و یک خانه در دهات ساختم برای خودم و‏‎ ‎‏می خواهم خانه ای را که در تهران دارم واگذار کنم به پسرم که به سن بلوغ رسیده است‏‎ ‎‏و پسر و دخترم دم بخت هستند. آیا خمس آن را باید بدهم یا برای پسر و دخترم‏‎ ‎‏خرج  کنم؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خانه ای که فعلاً مورد سکونت نیست اگر از ربح تهیه شده باید‎ ‎خمس آن را بدهید.  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

سؤال : در مسائل اخیر که در جراید انتشار یافته، مرقوم شده: ماشین سواری اگر مورد‏‎ ‎‏احتیاج باشد، خمس ندارد. منظور از احتیاج، تا چه اندازه است؟ ولو این که هفته ای،‏‎ ‎‏یک یا دو بار مورد استفاده قرار گیرد و مع ذلک می تواند این یک یا دو دفعه را هم از‏‎ ‎‏وسایل عمومی استفاده کند؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر در طول هفته یا ماه و سال، چند بار مورد استفاده واقع‎ ‎شود و مطابق شؤون شخص باشد، مؤونه محسوب می شود.  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

سؤال : اشخاصی که ماشین شخصی دارند آیا خمس به آن تعلق می گیرد یا خیر و‏‎ ‎‏چنانچه با این وسیلۀ شخصی گاهی کار کند آیا خمس دارد یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر وسیلۀ کسب تنها نیست و در زندگی به آن نیاز دارد،‎ ‎خمس ندارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

پرسش : در توضیح المسائل آن حضرت سؤال شده از کسی که ماشین سواری می خرد‏‎ ‎‏که به تجارتخانه یا مزرعۀ خود یا هر شغلی دارد به سر شغل خود برود و این ماشین را‏‎ ‎‏از رِبح وسط سال می خرد، آیا خمس آن را باید بدهد یا نه؟ فرموده اید که «باید خمس‏‎ ‎‏آن را بدهد»، اما افواهاً شنیده می شود که فرموده اید: «این طور ماشین ها خمس ندارد»،‏‎ ‎‏خواهشمند است بفرمایید که باید خمس بدهد یا نه؟‏

‏‏پاسخ :بسمه تعالی، وسیلۀ سواری اگر برای رسیدن به شغل مورد حاجت است‎ ‎خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3

**********************************************

پرسش : آیا کسی اتومبیل سواری شخصی داشته‏‎ ‎‏باشد، البته این اتومبیل جهت رفت و آمد از منزل به اداره و رساندن بچه ها به مدرسه‏‎ ‎‏است ـ آیا این نوع اتومبیل خمس دارد یا خیر؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر جزو احتیاجات شخصی محسوب باشد خمس ندارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

*دستگردان چیست ؟

دستگردانبه معنای گرفتن وجوه شرعی از مالک و بازگرداندن آن به وى است. عنوان دست گردان از عناوین جدید است که در کلمات معاصران در باب زکات و خمس مطرح شده است. دست‌ گردان این است که حاکم شرع‌ (مجتهد جامع شرایط) یا وکیل او و یا فرد مستحق، وجوه شرعى، از قبیل زکات و خمس را از مالک بگیرد و آن را دوباره به وى برگرداند. ...  اگر شخص ، مقدارى زیاد از وجوه شرعى بدهکار باشد، ولى در شرایط فعلى نتواند آن را ادا کند، در صورتى که قصد توبه دارد، بنابر قول برخى ، حاکم شرع ، مى‌تواند با دست گردان کردن، ذمّه‌ی او را فارغ سازد؛ هرچند بهتر آن است که با امید به تمکن مالى او در آینده، پرداخت تمامى آن هنگام تمکّن بر وى شرط شود؛ لیکن برخى، قائل به چنین ولایت ى براى حاکم شرع نشده و آن را تنها براى فرد مستحق با وجود داعی عقلایی جایز دانسته‌اند . به تصریح برخى، کسى که خمس بدهکار است و نمى‌تواند یکباره آن را بپردازد، مى‌تواند با دست گردان کردن آن با حاکم شرع- در صورت صلاحدید- آن را از وى قرض بگیرد و سپس به تدریج بپردازد. بنابر قول برخى، دِینى که از راه دست گردان بر ذمّه‌ی شخص مى‌آید از مئونه به شمار نمى‌رود؛ از این رو، بدهکار نمى ‌تواند مبلغ بدهى را از سود سال کسر کند و سپس خمس سود باقى مانده را محاسبه نماید؛ بلکه باید ابتدا- بدون در نظر گرفتن دَین- خمس سود حاصل را محاسبه کند و آن را بپردازد و سپس از باقى مانده ی آن، بدهی خویش را بپردازد . دست‌ گردان باید با مجتهد جامع شرایط یا نماینده ی وى صورت گیرد .  فایده‌ی دست گردان این است که خمس به ذمّه‌ی شخص، منتقل مى‌شود و در نتیجه مى‌ تواند در اموالى که خمس به آنها تعلّق گرفته تصرف کند و اگر با آنها تجارت کند، سود حاصل، از آنِ او خواهد بود، در حالى که بدون دست گردان، تصرف در آن اموال ، حرام و در صورت تجارت، تنها مالک بخشى از سود خواهد شد نه همه‌ی آن .


دستگردان خمس دو گونه متصوّر است :

۱- آنکه شخص تمامى مبلغ خمس را به حاکم شرع بپردازد و سپس آن را به قرض بگیرد.
۲- آنکه مقدارى از خمس را که نزدش ‌موجود است به حاکم بپردازد و حاکم پس از قبول ، آن را به وى قرض دهد، و سپس شخص براى بار دوم همان مبلغ را به حاکم بپردازد و حاکم دوباره آن را به وى برگرداند و همین طور تا پرداخت همه‌ی مبلغ بدهکارى. در این صورت نیز تمامى مبلغ خمس، به عنوان قرض به ذمه‌ی شخص، منتقل مى‌شود و او بدهکار خمس به حاکم مى‌گردد .

http://wikifeqh.ir/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86 .
**********************************************

پرسش : اگر کسی در اواسط سال خمسی اش یک فرش بخرد ولی تا پایان سال‏‎ ‎‏خمسی اش آن را استفاده ننماید، آیا خمس آن لازم است یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر زاید بر حاجت و شؤون او است باید تخمیس شود . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

پرسش : کسانی که از منافع سال ماشین سواری یا ماده گاو و گوسفند برای زندگی خود‏‎ ‎‏یا دکان مِلکی برای کسب می خرند با فرض احتیاج، یا نه بلکه برای این که در رفاه‏‎ ‎‏باشند آیا جزء مؤونه محسوب می شود مطلقاً، یا نه مطلقاً، یا تفصیل است.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، ماشین سواری اگر در زندگی شخص مورد حاجت باشد از‎ ‎مؤونه است و خمس ندارد وگرنه خمس آن باید داده شود و گاو و گوسفند و‎ ‎دکان خمس دارند و از مؤونه نیستند . (امام خمینی)

 http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

پرسش : در سال 60 برای سفر حج بیت الله‌ ثبت نام کرده ام و مبلغ بیست هزار تومان در بانک گذاشته ام. نوبت‏‎ ‎‏اعزام سفر به سال 62، یعنی پس از پایان سال خمسی خودم، افتاده است؛ ضمناً متذکر می شود که در‏‎ ‎‏سال 58 که در آن موقع هم ثبت نام می شد، در واقع مستطیع بوده ام و لکن غفلتاً توجهی به استطاعت‏‎ ‎‏خود نداشته ام و خود را مستطیع نمی دانسته ام، لذا در آن سال ثبت نام نکرده ام، آیا پولی که اکنون در‏‎ ‎‏بانک برای سفر حج در سال 62 موجود است خمس دارد یا نه؟ با توجه به استطاعت واقعی در سال‏‎ ‎‏58 مستدعی است توضیحاً جواب مرقوم فرمایید.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از درآمد بین سال به بانک داده اید، در فرض مسأله خمس ندارد . (امام خمینی)

 http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

پرسش :  اگر زنی مقداری طلا که برای زینت به کار می رود، خریداری کند ولی از آن ها‏‎ ‎‏استفاده نکند آیا باید خمس آن را بپردازد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، چنانچه از درآمد کسب تهیه کرده و مورد حاجت نیست‎ ‎خمس دارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

پرسش : سوغاتی که زائرین از مکه و کربلا برای اقارب و دوستان می گیرند چنانچه تا‏‎ ‎‏وقت رساندن به آن ها چند ماهی از سال خمسشان بگذرد آیا از مؤونه سال قبل است‏‎ ‎‏که سفر کرده یا باید تخمیس گردد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی ، باید تخمیس شود . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

پرسش : پسری کارگر از درآمد کسب، لوازم زندگی برای زمان ازدواج تهیه می کند؛ آیا با‏  سالگرد شدنِ لوازم ، خمس تعلق می گیرد یا خیر چون در آینده لازم می شود خمس‏‎ ‎‏ندارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر مورد نیاز او است که تهیه آن فعلاً از مؤونه محسوب شود،‎ ‎خمس ندارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
**********************************************

پرسش : اشیایی از قبیل لباس و کتاب و کاغذ و دفترچه که مقداری از آن ها استفاده شده،‏‎ ‎‏اگر یک سال بدون استفاده بماند، آیا خمس به آن ها تعلق می گیرد؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر چیزهایی است که مورد حاجت و جزو شؤون شخص‎ ‎است، خمس ندارد وگرنه باید خمس آن داده شود .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .
**********************************************

پرسش : شخصی تا به حال حساب سال پرداخت نکرده و مدت 10 سال است کارمند دولت می باشد که‏‎ ‎‏حقوق اول استخدام مشارٌالیه با حقوق فعلیش مغایرت دارد؛ یعنی سالانه مبلغی به حقوقش اضافه‏‎ ‎‏شده. حالیه که قصد حساب کردن مال خودش را دارد آیا موجودی فعلی خودش را بایستی تخمیس‏‎ ‎‏کند یا مخارجی را هم که در این مدت نموده ـ اعمّ از لباس و مسافرت و لوازم منزلی که موجود دارد ـ‏‎ ‎‏بایستی حساب کند و از اولین حقوق استخدامش حساب شود یا همین موجودی فعلی را محسوب‏‎ ‎‏نماید؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، موجودی فعلی را حساب کند و آنچه در زندگی صرف کرده و معلوم نیست که از‎ ‎رِبح بین سال بوده را با حاکم شرع مصالحه کند .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .
**********************************************

پرسش : حقوق بازنشستگی در اثر اجرای مقررات به صندوق بازنشستگی ریخته می شود، لازم است کلاًّ‏‎ ‎‏محاسبه نماید و خمس آن را بدهد یا شرطی ندارد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، تا دریافت نشده خمس آن واجب نیست . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : آیا به این گونه وسایل (گیتار، سه تار و...) خمس تعلق می گیرد؟ و قاطی کردن‏‎ ‎‏خمس این وسایل با دیگر چیزها اشکال ندارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، باید خمس پولی که صرف در خرید آن شده، داده شود . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی که منزلی دارد به اندازه احتیاج خود ولی چون برای معاش روزانه خود‏‎ ‎‏کمبود دارد ناچار خود را در مضیقه می گذارد و بعضی از اتاق های منزل را اجاره‏  می دهد در این صورت این بعضی اتاق ها که اجاره داده خمس دارد یا خیر؟‏
‏‎

‏‏پاسخ : بسمه تعالی ، موارد مختلف است اگر به نحوی باشد که عرفاً از مؤونه خارج‎ ‎و تبدیل به سرمایه شده خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اشخاصی که در قم یا جای دیگر منزل دارند و خودشان طبق وظایف شرعیه، در‏‎ ‎‏یکی از ارگان ها در تهران اشتغال دارند و بعضی از اتاق های منزل خود در قم یا جای‏‎ ‎‏دیگر را دست مستأجر داده اند، ولی انگیزه برای حفظ منزل است و البته مختصر‏‎ ‎‏اجاره ای هم می گیرند. آیا این مقدار از منزل که دست مستأجر است با وصف مرقوم،‏‎ ‎‏خروج از مؤونه است و خمس دارد یا خیر؟ توضیح آن که این اجاره دادن موقت است‏‎ ‎‏تا وقتی که به آن وظیفه اشتغال دارند، یعنی هر وقت اشتغال آن ها تمام شد، قصد دارند‏‎ ‎‏که برگردند و تمام منزل را در اختیار و تصرّف خود درآورند.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مسأله، خمس واجب نیست . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : پرداخت حق بیمه منزل و خانه و اثاثیه و ماشین جزء مخارج سال حساب‏‎ ‎‏می شود؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر بیمه اجباری و یا پرداخت آن به مقدار متعارف و از شؤون‎ ‎باشد از مؤونه است . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

‏‏پرسش :  آیا چهارپایانی را که برای نیاز زندگی و مصرف خویش نگهداری می کنند‏‎ ‎‏خمس دارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از شؤون او باشد که حیوانات مذکور را داشته باشد خمس‎ ‎ندارد، و الاّ باید خمس آن ها را بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : مبلغ 000 / 380 ریال بابت ثبت نام خود و همسرم به منظور تشرّف به خانۀ خدا به حساب بانکی‏‎ ‎‏واریز نموده ام که تا سال 1365 سعادت زیارت نداریم؛ بایستی خمس آن را پرداخت نمایم یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از سال های قبل مستطیع بوده و رفتن به سفر حج واجب نیاز دارد که پول در‎ ‎بانک بماند، خمس ندارد وگرنه خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : مبلغی جزئی به حساب فرزندانم و حساب قرض الحسنه واریز نموده ام؛‏‎ ‎‏بایستی خمس آن را پرداخت نمایم یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مبلغ واریز شده به حساب فرزندان اگر به ملک آن ها درآمده و‎ ‎از ملک شما خارج شده، خمس ندارد و پس انداز شما خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اشخاصی که یک باغ برای این که از میوه آن استفاده کنند یا یکی دو تا گوسفند برای‏‎ ‎‏به اصطلاح کاسه دوشی در منزل خود نگهداری می کنند که از شیر آن ها استفاده کنند‏‎ ‎‏می فرمایید که اگر درمحل آن ها عیب باشد که کسی باغ نداشته باشد یا گوسفند کاسه‏‎ ‎‏دوشی نداشته باشد خمس ندارد، آیا این حکم مختص اشخاصی است که فقط یک‏‎ ‎‏باغ یا یکی دو تا گوسفند دارند، یا این که اگر کسی ده باغ یا گوسفند زیادی دارد به‏‎ ‎‏اندازه ای که برای دیگران مؤونه است از این چند باغ و یا چند گوسفند مستثنا است و‏‎ ‎‏خمس بقیه را باید بدهد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، با فرض این که دو گوسفند یا یک باغ از مؤونه است در فرض‎ ‎مذکور نیز استثنا می شود و از بقیه خمس بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : بسمه تعالی‏ ، با درود بر رهبر بت شکن امام خمینی؛ سلام و درود خدا و بندگان خدا بر تو ای‏‎ ‎‏امام !‏ این جانب زن جوانی هستم که در مهر ماه سال پیش زندگی مشترکم را با شوهرم‏‎ ‎‏آغاز کردیم. در حال حاضر خانه ای هم نداریم و از نظر لوازمات زندگی در حد‏‎ ‎‏متوسطی هستیم و در ضمن در یک اتاق در منزل پدرم زندگی می کنیم . ‏با توجه به موارد ذکر شده از امام و مرجع بزرگ شیعیان جهان تقاضا دارد که ما را‏‎ ‎‏در مورد فریضه های خمس و زکات و سهم امام راهنمایی فرمایید و بفرمایید که آیا ما‏‎ ‎‏که هنوز خانه ای نداریم و کل دارایی هایمان؛ از قبیل فرش و جواهرات و پس انداز‏‎ ‎‏نقدیمان در حدود صد و پنجاه هزار تومان است. آیا خمس و زکات به ما تعلق‏‎ ‎‏می گیرد  یا خیر؟ و اگر تعلق می گیرد، بفرمایید به پس انداز نقدیمان تعلق می گیرد یا‏‎ ‎‏به  قالی ای که تا شده و گوشۀ اتاق گذاشته شده یا به جواهرات؟ البته از جواهراتم‏‎ ‎‏استفاده می کنم . ‏ از خداوند بزرگ، موفقیت و سلامتی شما را آرزومندم .‏

‏‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، پس انداز نقدی اگر از حقوق و درآمد کسب است خمس‎ ‎دارد  و مقداری که در بین سال صرف در مایحتاج زندگی شود خمس‎ ‎ندارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : کسی چند اصله درخت می خرد و در زمینی که به ارث به او رسیده می کارد و‏‎ ‎‏این درخت ها هم تا چند سال دیگر درآمدی ندارد. اگر اکنون پول خرید درخت را‏‎ ‎‏حساب کند و خمس آن را بدهد کافی است یا این که باید نمو درخت را هم حساب‏ کند؟ البته اگر در موقع بار گرفتن از مخارج سال زیاد بیاید خمس آن را خواهد داد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر با رِبحِ قبل از ادای خمس ، درختان را خریده ، خمس آن ها‎ ‎را باید بدهد و نموّ درختان میوه دار خمس ندارد؛ مگر بعد از فروش . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : مقداری سرمایه دادیم به یک سید که زندگی خود را با آن اداره کند؛ اما اکنون اگر بخواهیم سرمایه را‏‎ ‎‏از او بگیریم زندگی او مختل می شود. اجازه می فرمایید آنچه به او دادیم خمس حساب کنیم یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، نمی توانید خمس حساب کنید . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر شخصی از عواید بین سال زمین موروثی را باغ کرد به قصد این که از‏‎ ‎‏میوه اش استفاده کند، نه به قصد تجارت، آیا نموّ درختان و زیادی قیمت باغ خمس‏‎ ‎‏دارد یا نه؟ در صورتی که در توضیح المسائل مسألۀ 1771 مرقوم فرموده اید: فقط باید‏‎ ‎‏خمس میوه را بدهد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، درختانی که از عواید تهیه شده و میوه در زاید بر مؤونۀ سال‎ ‎، خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : کسی زمین را باغ درست می کند و درخت کوچک می کارد آیا بر این درخت ها‏‎ ‎‏خمس تعلق می گیرد یا خیر؟ بنابراین که درخت ها سال به سال بزرگ می شود و‏‎ ‎‏منفعتش هم زیاد می شود در این صورت حکمش چیست خمس تعلق می گیرد یا‏‎ ‎‏خیر؟ و نیز آیا این درختهای مذکور که برای زندگی و معیشت ضروری خود صاحب‏‎ ‎‏می باشد، یعنی زاید از سرمایه نیست خمس به آن ها تعلق می گیرد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر نهال ها مخمس باشد هر مقدار از درخت ها که پس از‎ ‎رسیدن وقت استفاده از آن صرف مؤونه شده خمس ندارد و بقیه خمس‎ ‎دارد و اگر نهال ها مخمس نبوده تمام درختها خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : درخت میوه ای را برای مصرف خویش و نیز فروش کاشته است. در صورتی که‏‎ ‎‏اصل زمین مُخَمَّس است، حکم خود درخت را از حیث خمس بیان فرمایید.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مسأله، رشد و نموّ درخت خمس ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : وسایل و ابزار کشاورزی را نسبت به اصل خرید و استهلاک آن در رابطه با‏‎ ‎‏خمس چگونه ملاحظه کنند؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، از سرمایه محسوب است، ولی بعد از تخمیس اصل آن، در‎ ‎ترقی قیمت آن خمس نیست و جبران استهلاک آن، از درآمد کسب اشکال‎ ‎ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : مقداری زمین مزروعی از پدر حقیر ارث به این جانب رسیده و مقداری خودم به‏‎ ‎‏واسطۀ تحجیر مالک شده ام و مقدار دیگری هم خریده ام یک قسمت از اراضی‏‎ ‎‏مذکوره لیمو و پرتقال و نخل غرس نموده ام و باقی را جو و گندم زراعت می نمایم‏‎ ‎‏زکات جو و گندم را سر خرمن رو می کنم. در موضوع درخت ها آیا خمس به محصول‏‎ ‎‏آن ها تعلق دارد یا به اصل زمین و یا به بوته های اشجار و نموّ آن ها، لطفاً با عبارتی‏‎ ‎‏روشن و واضح که عوام بفهمند مرقوم دارید و تکلیف حقیر را روشن فرمایید. در‏‎ ‎‏صورتی که خمس به اصل زمین و درخت ها و نمو آن ها تعلق می گیرد کسی را تعیین‏‎ ‎‏فرمایید که درخت ها را جدا سازد یا قیمت نماید تا پنج یک ملک را تحویل به آن‏‎ ‎‏شخص نمایم. در خاتمه دوام عمر آن رهبر انقلاب را از خداوند خواستارم. ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، آنچه به ارث رسیده خمس ندارد و زمینی که به احیای ملک‎ ‎شده یا خریداری کرده اید جهت زراعت یا احداث باغ خمس دارد و نیز‎ ‎اصل درختان و زرع باید تخمیس شود و نمائات آن ها در زاید بر مؤونه‎ ‎سال خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : محضر مقدّس زعیم عالی قدر و قائد عظیم الشأن، امام امّت، حضرت آیت الله‌‏‎ ‎‏العظمی، آقای حاج آقا روح الله‌ الموسوی الخمینی، مدّ ظله؛ تقاضا می شود مسألۀ زیر‏‎ ‎‏را پاسخ کتبی عنایت فرمایید:‏

‏‏خمس ابزار کشاورزی از قبیل: 1. تیلر کشاورزی؛ 2. تراکتور کشاورزی؛ 3. گاو‏‎ ‎‏کشاورزی؛ 4. موتورسیکلت برای کارهای کشاورزی .‏ خمس ابزارهای فوق الذکر باید داده شود یا داده نشود؟ خواهشمندیم که مسأله را‏‎ ‎‏خیلی ساده و روشن پاسخ بفرمایید. ‏

پاسخ : بسمه تعالی، مذکورات خمس دارند .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : بذر مُخَمَّس را در سال بعد می تواند استثنا کند و خمس بقیه را بدهد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مقدار بذر استثنا می شود و خمس به بقیه تعلق می گیرد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اصل زمین های زراعی که موات بوده و احیا کرده اند و با آن کشاورزی می کنند؛‏‎ ‎‏آیا خمس دارد یانه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد .  (امام خمینی)


پرسش : باغی را (مثلاً انگور) احداث کرده تا هم از میوه آن برای مؤونه شخصی استفاده‏‎ ‎‏کند و هم مقدار اضافی را برای امرار معاش بفروشد؛ آیا اصل درخت های میوه خمس‏‎ ‎‏دارد یا نه و آیا جزء رأس المال هست یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد . (امام خمینی)


پرسش : باغی را خریده هم برای استفاده شخصی از میوه آن، و هم مقدار اضافی را برای‏ امرار معاش بفروشد. لطفاً مسأله خمس اصل باغ و میوه های آن را بیان فرمایید.‏


پاسخ : بسمه تعالی، اصل باغ خمس دارد و میوه در زاید بر مؤونه خمس دارد . (امام خمینی)


پرسش : زمین هایی را خریده برای کشاورزی آیا اصل زمین و ترقّی قیمت آن خمس‏‎ ‎‏دارد یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد . (امام خمینی)


پرسش : کسی درخت کاشته میوه دار و غیر میوه دار این ها اگر به ثمر رسید خمس دارد یا‏‎ ‎‏نه؟ 

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : زیدی زمین زراعتی را از فواید بین سال خریداری نموده برای زراعت هایی که‏‎ ‎‏خودش به آن احتیاج دارد، مانند سیب زمینی و خیار و گوجه و گندم، آیا این زمین‏‎ ‎‏خمس دارد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی ، خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : این جانبان کشاورز هستیم و با وامی که دولت به ما می دهد و‏‎ ‎‏اقساط سال به سال آن را می پردازیم، چاه عمیق حفر می کنیم و سال حساب خمس‏‎ ‎‏داریم. آیا این چاه عمیق و موتورآب آن جزو سرمایۀ زراعت است که در بین هر سال‏‎ ‎‏که از اقساط وام آن می دهیم، سر سال باید آن را حساب نموده و خمس آن را بدهیم، یا‏‎ ‎‏پس از تمام شدن اقساط، مجموع آن را حساب نموده خمس آن را بدهیم و یا اصلاً‏‎ ‎‏سرمایۀ زراعت نیست و خمس به آن تعلق نمی گیرد؟ مرقوم فرمایید و همچنین زمین‏‎ ‎‏زراعت که خریداری می کنیم و در بین سال قیمت آن را می دهیم سر سال آن زمین را‏‎ ‎‏حساب نموده و خمس آن را بدهیم یا نه؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، زمین و چاه آب و موتور حکم سرمایه دارد، هر مقدار از آن که‎ ‎قسط آن تا سر سال پرداخت شده، خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر کسی که سال خمسی دارد تراکتوری را با شرکت دیگری برای کسب بخرد،‏‎ ‎‏در حالی که نیمی از سهم خود را بدهکار است، باید خمس تراکتور را بدهد؟ و آیا‏‎ ‎‏نمی تواند از منفعت سالانۀ خود برای پرداخت بدهی استفاده کند؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، نسبت به مقداری که مالک شده و بدهی ندارد باید خمس‎ ‎بدهد و می تواند از منفعت سال، بدهی را بدهد؛ لکن باید خمس آن را هم‎ ‎بپردازد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر خمس گوساله ای را که هفت هزار ریال قیمت دارد بدهند و سال بعد که گاو‏‎ ‎‏شده است قیمت آن سی هزار ریال است آیا زیادی آن خمس دارد یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس ندارد، مگر آن که کار او گاو فروشی باشد و آن رابرای  فروش بزرگ کرده باشد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : یک نفر مقداری پول دارد و خمس آن ها را داده است. این پول را تا مدتی از سال یعنی شش ماه در‏‎ ‎‏اختیار دارد و سپس آن پول را خرج می کند و در آخر سال از درآمد خود مقداری پول پس انداز می کند،‏‎ ‎‏آیا می تواند پول مخمس سال قبل را از آن کسر کرده و خمس مابقی را بدهد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، نمی تواند کسر کند و باید خمس پس انداز را بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر کسی خمس به او تعلق بگیرد و خمس ندهد آیا می شود به مهمانی او رفت یا احیاناً هدیه ای را از‏‎ ‎‏او پذیرفت یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر یقین نداشته باشید که در مال مورد ابتلاء شما خمس است، اشکال ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی گاو خود را که برای استفاده، از آن محافظت می نمود، پس از چند سال‏‎ ‎‏آن را فروخته و پول آن را برای خرج ازدواج پسر خود صرف نموده، آیا خمس آن را‏‎ ‎‏بدهکار می باشد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر قبلاً خمس آن را داده، دیگر خمس ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : روستانشین، گاو شیرده و چند رأس گوسفند هم دارد؛ برای مؤونۀ لبنیاتی اش‏‎ ‎‏مثلاً گاو کافی است، لیکن جهت پختن نان و گرم کردن منزل در فصل سرما به سوخت‏‎ ‎‏حاصل از گوسفندان احتیاج دارد؛ خمس گوسفندان واجب است یا خیر؟ و در‏‎ ‎‏صورت وجوب، گوسفندان قیمتشان اگر بیش از گاو باشد مختار است که هر کدام را‏ مؤونه قرار دهد، یا چون گاو شیرش بیش از چندین رأس گوسفند است و رفع نیاز را‏‎ ‎‏می کند خمس گوسفندان را بدهد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، گاو و گوسفند که برای استفاده از شیر و پشم و فَضَلات آن‎ ‎نگهداری می کند، حکم سرمایه دارد و باید تخمیس شود . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

‏‏پرسش :  آیا چهارپایانی را که برای نیاز زندگی و مصرف خویش نگهداری می کنند‏‎ ‎‏خمس دارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از شؤون او باشد که حیوانات مذکور را داشته باشد خمس‎ ‎ندارد، و الاّ باید خمس آن ها را بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اشخاصی که یک باغ برای این که از میوه آن استفاده کنند یا یکی دو تا گوسفند برای‏‎ ‎‏به اصطلاح کاسه دوشی در منزل خود نگهداری می کنند که از شیر آن ها استفاده کنند‏‎ ‎‏می فرمایید که اگر درمحل آن ها عیب باشد که کسی باغ نداشته باشد یا گوسفند کاسه‏‎ ‎‏دوشی نداشته باشد خمس ندارد، آیا این حکم مختص اشخاصی است که فقط یک‏‎ ‎‏باغ یا یکی دو تا گوسفند دارند، یا این که اگر کسی ده باغ یا گوسفند زیادی دارد به‏‎ ‎‏اندازه ای که برای دیگران مؤونه است از این چند باغ و یا چند گوسفند مستثنا است و‏‎ ‎‏خمس بقیه را باید بدهد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، با فرض این که دو گوسفند یا یک باغ از مؤونه است در فرض‎ ‎مذکور نیز استثنا می شود و از بقیه خمس بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی به مقدار مصرف لبنیات منزل خود گاو و گوسفند دارد. آیا تخمیس‏‎ ‎‏آن ها هم مثل سرمایه اش لازم است یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، حکم سرمایه دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی روستایی که حساب سالیانه نداشته، تعدادی گوسفند دارد و برای‏‎ ‎‏اعاشۀ خود و عیالاتش احتیاج به شیر و دوغ آن ها دارد. آیا در موقع حساب دارایی‏‎ ‎‏خود باید خمس آن حیوان ها را بدهد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، باید خمس آن ها را بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش :  شخصی دو عدد میش گرفته است که شیر او را به مصرف خانواده می رساند، آیا‏‎ ‎‏خمس دارد یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اشخاصی که دامدار می باشند و دارای گوسفندانی هستند و تا به حال سال برای‏‎ ‎‏خودشان تعیین ننموده اند، حال می خواهند سال تعیین نمایند، آیا بر گوسفندان آن ها‏‎ ‎‏هم خمس تعلق می گیرد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، گوسفندان اگر از درآمد کسب تهیه شده، خمس دارد و‎ ‎همچنین اگر از نتاج گوسفند ارثی یا نتاج گوسفند بخششی باشد، خمس‎ ‎دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اشخاصی که کشاورز می باشند و جهت کشاورزی خود ملکی خریده اند و آن‏‎ ‎‏ملک ابزار کار آن ها می باشد، آیا به آن ملک هم خمس تعلق می گیرد یا خیر؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، زمین زراعتی و ابزار کشاورزی در حکم سرمایه است و‎ ‎خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : این جانب مقلد حضرت عالی می باشم. می خواهم سرمایه ام را که قریب 120 رأس‏‎ ‎‏گوسفند است خمس و سهم امامش را بدهم . آیا به همه گوسفندها خمس و سهم امام‏‎ ‎‏تعلق می گیرد یا قابل تخفیف است؟ غیر از این سرمایۀ دیگری هم ندارم. جواب‏‎ ‎‏مرقوم فرماید .‏

پاسخ : بسمه تعالی، سرمایه خمس دارد؛ مگر در صورتی که اگر خمس آن را بدهد‎ ‎نتواند زندگانی خود را اداره کند . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی دو صد رأس گوسفند دارد و دو صد هزار تومان املاک زراعی جهت‏‎ ‎‏مخارج خود خریده تا به حال ابداً وجوهات نداده و فعلاً می خواهد اموالش را حساب‏‎ ‎‏کند اما محصول تمام این دارایی مخارج اقتصادی او را کفاف نمی کند می شود نصف‏‎ ‎‏اموالش را حساب کرد و نصف دیگرش جهت مخارجاتش حساب نکرد یا خیر باید‏‎ ‎‏تمام دارایی او را حساب کرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، باید خمس همه را بدهد، بلی اگر واقعاً وضع او طوری باشد‎ ‎که به دادن خمس زندگی مناسب با حالش را نتواند ادامه دهد واجب نیست‎ ‎خمس بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : کسی که با قرض، سرمایه ای را تهیه کرده است، پس از تحصیل سود و گذشت‏‎ ‎‏سال، از چه زمانی خمس بر او واجب است؟ و چگونه با پرداخت قرض، سرمایۀ‏‎ ‎‏مخمّسی خواهد داشت؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از سود، قرض سرمایه را ادا می کند، باید خمس بدهد و‎ ‎چنانچه در بین سال، قرض را ادا کرده، سر سال خمس دارد و در این‎ ‎صورت سرمایۀ مخمّسی دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : در عُروةُ الوُثقی دارد که اگر استفاده برد و خواست سرمایه قرار دهد یَجِبُ الخُمسُ‏‎ ‎‏ثُمَّ الأِتِّجارُ ،  آیا مراد این است که در آخر سال خمسی اش خمس سرمایه را بدهد، یا این که به مجرد سرمایه قرار دادن آن باید خمس آن را بدهد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، باید در ابتدا پیش از به کارگیری سرمایه خمس آن را بپردازد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : در عُروةُ الوُثقی (کتابُ الخُمس، مسأله: 59): «فَإِذا لَم یَکُن لَهُ مالُُ مِن أَوَّلِ الأَمرِ‏‎ ‎‏فَاکتَسَبَ أَوِ استَفادَ مِقداراً وَ أَرادَ أَن یَجعَلَهُ رَأسَ المالِ لِلتِّجارَةِ وَ یَتَّجِرُ بِهِ ، یَجِبُ إِخراجُ‏‎ ‎‏خُمسِهِ عَلَی الأَحوَطِ ثُمَّ الأِتِّجارُ بِهِ» مراد این است که اگر شخصی در یک معامله مبلغی‏‎ ‎‏استفاده کرد (مثلاً دلالی کرد) و می خواهد آن را سرمایه قرار دهد؛ آیا باید همان وقت‏‎ ‎‏خمس آن را بدهد و بعد اِتِّجار کند یا تا آخِر سال حق دارد خمس را ندهد و بعد از‏‎ ‎‏تمام شدن سال خمس را بدهد؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، لازم نیست فوراً خمس بدهد و می تواند تا سر سال خمسی خود، ادای خمس را تأخیر بیندازد .(امام خمینی)

 

* منبع :  استفتائات امام خمینی جلد 4 ص 470 .

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .  

*********************************************

 

پرسش : اگر کسی یک ماشین کامیون دارد که با آن کار می کند و زندگی خود را اداره می کند.‏‎ ‎‏آیا باید خمس این ماشین را هم بدهد یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، ماشین کار در حکم سرمایه است و خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : یک موتور سیکلت خریده ام به قیمت 7000 تومان که اختصاص دارد برای‏‎ ‎‏آمدن به سر خدمت و برگشتن به خانه؛ چون در بیراهه قرار گرفته ایم و وسیلۀ عمومی‏‎ ‎‏کم است.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، موتور سیکلت در صورتی که برای زندگی محل احتیاج نبوده‎ ‎و برای شغلتان که رفتن به محل کار است بوده خمس آن واجب است . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی فرش نیمه بافی دارد و جای آن در منزل او با زیلو یا موکت فرش شده‏‎ ‎‏آیا خمس آن فرش نیمه کاره واجب است؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اصناف بازار در سر سال خمس خود قسمتی از سرمایه شان جنسی است که به‏‎ ‎‏نسیه آورده اند که باید بعداً بفروشند تا این بدهی سرمایه را بدهند آیا این قسمت از‏‎ ‎‏سرمایه خمس دارد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، نسبت به مقدار بدهی خمس واجب نیست و بقیه باید حساب‎ ‎شود . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : مستأجر مبلغی به عنوان سپرده، معروف به سرقفلی به موجر پرداخت نموده؛‏‎ ‎‏اگر موجر در مدت مال الاجاره از سپرده استفاده نماید و یا ننماید، خمس به آن تعلق‏‎ ‎‏می گیرد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، سرقفلی ملک گیرنده می شود و جزء سرمایه و درآمد است و‎ ‎خمس به آن تعلق می گیرد؛ ولی اگر پول امانت یا قرض نزد او باشد، خمس‎ ‎ندارد . (امام خمینی)


http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر موجر به ادارۀ دارایی جمهوری اسلامی مالیات سپرده را به اندازۀ خمس بپردازد، وظیفۀ الهی او‏‎ ‎‏در این صورت چه می باشد؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مالیات کفایت از خمس نمی کند . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : این جانب از آن جناب تقلید می نمایم، به استحضار می رساند که دارای یک مغازۀ‏‎ ‎‏الکتریکی بوده که سرقفلی آن به مبلغ 000 / 380 تومان فروخته شده و مغازۀ دیگری از‏ مسجد جعفری گیشا سرقفلی آن را به مبلغ 000 / 850 تومان خریداری نموده ام. اینک‏‎ ‎‏با داشتن 5 فرزند از 12 ساله تا 2 ساله که یکی دختر و 4 دیگر پسر است و در خانۀ‏‎ ‎‏اجاره ای نشسته ام و ماهیانه با آب و برق مبلغ 2500 تومان کرایه می دهم؛ استدعا دارم‏‎ ‎‏در صورتی که تفاوت بین 380 تا 850 هزار تومان سرقفلی جدید (000 / 500 تومان)‏‎ ‎‏خمس به آن تعلق می گیرد مرقوم فرمایید. ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، سرقفلی در حکم سرمایه است و خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : زیدی منزل کوچکی داشته که از ارباح مکاسبش ساخته و تخمیس نموده بوده‏‎ ‎‏چون مورد شبهه بوده سپس با داشتن آن منزل ،  منزل دیگری وسیع تر و بهتر مطابق‏‎ ‎‏شأنش ساخته؛ ولی قسمت فوقانی آن در مدت دو سال است که ساخته شده مورد نیاز‏‎ ‎‏بوده ـ پیش بینی برای ازدواج پسرها بوده که شاید یکی بعد از شش ماه دیگر مثلاً‏‎ ‎‏ازدواج کند ـ آیا دستگاه فوقانی مؤونه و مستثنا است یا باید تخمیس شود و هکذا‏‎ ‎‏جنب همین ساختمان مغازه ای است که بچه هایش کاسبی می کنند آیا مبلغی که خرج‏‎ ‎‏مغازه از نظر ساختمان نموده باید تخمیس شود یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مغازه ها باید تخمیس شود و قسمت فوقانی اگر در موقع‎ ‎ساختن مورد حاجت نبوده باید تخمیس گردد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش :  این جانب در ایام زندگانی، سال برای خود تعیین نموده و در ضمن سال خود،‏‎ ‎‏ملکی برای تهیۀ معاش خود خریداری نموده ام، خرید املاک در حدود هشتاد و پنج‏‎ ‎‏هزار و پانصد تومان می باشد و حدود بیست و پنج هزار تومان از دولت قرض‏‎ ‎‏نموده ام، و درآمد زیادی ندارم؛ آیا در ملک نامبرده وجوه قرار می گیرد یا خیر؟ جواب‏‎ ‎‏مرقوم بفرمایید. ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در زاید بر مقدار قرض، خمس واجب است و چنانچه قرض‎ ‎را ادا نمایید، مقدار قرض هم خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر در ضمن سال خمسی ، اموالی که مورد معامله و کسب است به سرقت رفت‏‎ ‎‏یا تلف غیر عمدی شد،  در آخر سال ...  چگونه محاسبه کند؟ (در عُروه و توضیح المسائل‏‎ ‎‏اختلافی در مسأله تلف به چشم می خورد)‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر سرمایه یا مال التجاره، قسمتی در وسط سال تلف شود و یا‎ ‎آن که در معامله ای زیان پیدا شود، از بقیۀ درآمد همان رشته کسب جبران‎ ‎می شود و در آخر سال، باقیماندۀ درآمد پس از کسر تمام خسارات حساب‎ ‎می شود . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : در محلِّ کسبِ مِلکِ شخصی یا اجاره ای مخارجی می کند که بعضی مربوط به‏ کسب می شود و بعضی مربوط به کاسب، مانند تلفن و برق و آب و تهویۀ هوا، و‏‎ ‎‏بعض  مخارج اثری در کسب ندارد، مانند مخارج بنایی و کارگری یا تعمیرات و‏‎ ‎‏تزیینات مثل سنگ فرش و در و پیکر مغازه. اگر همۀ این ها خمس دارد چگونه‏‎ ‎‏قیمت گذاری کند در حالی که بعضی نایاب شده و چندین برابر قیمت پیدا کرده، مثل‏‎ ‎‏تلفن و وسایل تهویۀ آب؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، هرگونه مخارجی که مربوط به محل کسب یا مربوط به‎ ‎احتیاجات شخص به حساب کسب و محل کسب می شود خمس دارد ‎ ‎مگر این که عین آن تلف شده و صرف آن برای کسب به مورد بوده است . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : یک باب مغازه کوچک بدون اثاث (خالی) به صورت شریکی با دامادمان‏‎ ‎‏خریده ام به مبلغ 90 هزار تومان که مبلغ 45 هزار تومان آن را من داده ام، آیا به این‏‎ ‎‏مغازه خمس تعلق می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مغازه اگر پول خرید آن از درآمد کسب بوده خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر فردی ابزار کار خریده و می خواهد با آن امرار معاش نماید، آیا این ابزارها‏‎ ‎‏سر سال خمس دارند یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، ابزار کار، در حکم سرمایه است و خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اشخاصی ابزاری دارند که از پول غیر مُخَمَّس خریده اند مثل اَرّه نجّار و ماله بنّا و‏‎ ‎‏امثالهما، آیا کسانی که به وسیله این ابزار کار می کنند و مزد می گیرند و به تدریج از آن‏‎ ‎‏مزد مؤونه زندگی خود را تهیه می کنند مزد آن ها خمس دارد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : بنده از چند سال پیش به مرور زمان، مغازه ای جهت کسب ساخته ام که بعد از دو‏‎ ‎‏سال به اتمام رسیده و اکنون در آن جا مشغول کسب می باشم؛ آیا مغازۀ کسب، خمس‏‎ ‎‏دارد یا خیر؟ و اگر دارد، باید به نرخ تمام شده در چند سال پیش پرداخت کنم یا به نرخ‏‎ ‎‏روز که ارزش دارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، به قیمت فعلی خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : این جانب زندگی را از صفر شروع کرده و با پول قرضی، مقداری لوازم کار‏‎ ‎‏خریداری کرده و بعداً از بانک تعاونی وجه را قرض نموده و با آن محل کار خود یعنی‏‎ ‎‏مغازه را خریداری کرده و هنوز تقریباً بیست هزار تومان بدهی از بابت مغازه و تقریباً‏‎ ‎‏یک صد و نود هزار تومان بدهی از جهت خرید خانه دارم و در حال حاضر با محاصرۀ‏‎ ‎‏اقتصادی و نداشتن وسایل اولیۀ کار، خرجی یومیه هم به طور دلخواه از کار‏‎ ‎‏درنمی آید؛ لذا اگر بخواهم خمس مغازه و وسایل کار را بدهم، زندگی ام فلج خواهد‏‎ ‎‏شد؛ خواهشمند است تکلیف خمس وسایل کار و مغازه این جانب را که جزو سرمایه‏‎ ‎‏است تعیین فرمایید. ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مرقوم، لازم نیست خمس آن را بدهید . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : آیا به تمام سرمایه خمس تعلق می گیرد یا فقط به مقدار سود به دست آمده تعلق‏‎ ‎‏می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، سرمایه هم اگر از درآمد کسب و حقوق تهیه شده خمس‎ ‎دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی مثلاً مبلغ پنجاه هزار تومان از بانک قرض نموده است به احتمال این که‏‎ ‎‏ممکن است لازم شود و قرض مبلغ مزبور را به قسط حقوقی خود می پردازد، آیا به‏‎ ‎‏این مبلغ هم خمس تعلق می گیرد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، هر مقدار از قرض را که پرداخت، در برابر آن مقدار که جزء‎ ‎سرمایه و درآمد سالیانۀ او محسوب می شود، خمس بدهکار می شود و بقیه‎ ‎را که بدهکار است خمس ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش :  اشخاصی کاسب و تاجر که آخر سال اموال موجودی خود را تخمیس می کنند‏‎ ‎‏چهار خمسِ اموال از مال التّجاره که برای خودشان می ماند اعمّ از پول نقد و جنس با‏‎ ‎‏ارباح سال بعد مخلوط می شود و قهراً مقداری از آن ها مصرف مؤونه آن ها می شود در‏‎ ‎‏آخر سال بعد به مقداری که آخر سال قبل تخمیس کرده بود اگر منها کند و خمس بقیه‏‎ ‎‏را بدهد کافی است یا این که چون معلوم یا محتمل است بعضی از آن پول یا جنس ها‏‎ ‎‏که تخمیس شده بود مصرف مؤونه شده باشد باید احتیاط کنند و آن مقدار که معلوم یا‏محتمل است از آن پول و جنس ها مصرف مؤونه شده باشد منها نکند و خمس همه‏‎ ‎‏آن ها را بدهد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مقدار زاید بر سرمایه مُخمّس باید تخمیس شود و در بیش از‎ ‎آن مقدار خمس واجب نیست مگر نسبت به مقداری که یقین کنند از‎ ‎سرمایه در مؤونه صرف شده و از ربح بین سال باقیمانده است . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : فردی با 5000 تومان سر سالش رسیده و خمس آن هزار تومان می شود. باقی‏‎ ‎‏می ماند 4000. این 4000 تومان نیز‏‎ ‎‏خرج می شود. حال تا آخر سال 10000 سرمایه به‏دست می آوریم؛ آیا می توانیم این 4000 تومان را از آن‏‎ ‎‏وَضع (کسر) نماییم؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر پولی که خمس آن را داده در ضمن سرمایه هست، کسر‎ ‎کند و خمس باقیمانده را بدهد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اشخاصی که با پول غیر مُخَمَّس چیزی خریده اند و آن چیز از قیمت خرید‏‎ ‎‏خیلی تنزل کرده الآن که می خواهند حساب کنند و خمس بدهند اگر وکیلِ حاکم‏‎ ‎‏[حاکم شرع] معامله را امضا کند فرموده اید به قیمت فعلی باید خمس بدهد، در این گونه موارد که‏‎ ‎‏تفاوت روز خرید با روزی که می خواهند حساب کنند زیاد است و امضا موجب‏‎ ‎‏تفویت مقدار زیادی می شود برای وکیل جایز است امضا یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، موارد مختلف است و موازین باید مراعات شود .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : پولی را که تخمیس نشده، تبدیل به مصالح قالیبافی می کند؛ بعد از فروش،‏‎ ‎‏تخمیس آن چگونه است؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، هر مقدار از قالی که بافته می شود، باید علاوه بر خمس آن،‎ ‎خمسِ چهار خمس دیگر را حساب کند .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اشخاصی که سرمایۀ اول آن ها مُتعلَّق خمس بوده و خمس آن را نداده اند و چندین‏‎ ‎‏سال با همین سرمایۀ غیرمُخمَّس کسب کرده اند، و در ظرف این چند سال از منافع‏‎ ‎‏همان سرمایه، منزل و لوازم منزل، از قبیل فرش و ظرف و سایر مؤونۀ زندگی خود را‏‎ ‎‏تهیه کرده اند. آیا این گونه مؤونه ها خمس دارد یا خیر؟ و بر فرض وجوب خمس، به‏‎ ‎‏قیمت خرید باید بدهند یا به قیمت فعلی؟ و در صورت وجوب خمس به قیمت‏‎ ‎‏فعلی، به قیمت کمیته باید بدهد و یا به قیمت بازار آزاد؟ زیرا بعضی از اجناس به‏قیمتی که کمیته می دهد با قیمت آزاد خیلی تفاوت دارد.

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مرقوم، خمس آن ها را باید به قیمت عادلۀ روز بدهد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اشخاصی که با سرمایه غیر مُخمَّس کسب کرده اند، می فرمایید که «باید هرچه از‏‎ ‎‏این سرمایه به دست آورده اند تخمیس شود، حتی آنچه از این اموال تلف شده باشد‏‎ ‎‏باید خمس آن را بدهند». بنابراین این اشخاص موقعی که می آیند برای حساب و دادن‏‎ ‎‏خمس ، آیا فقط خمس اموال را از آن ها بگیریم کافی است یا این که باید خمس آن‏‎ ‎‏چهار خمس باقیمانده را هم بدهند؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی ، پس از اخراجِ خمسِ مجموع و کسرِ مقدارِ مُخمَّسِ سرمایه از‎ ‎چهار خمس باقیمانده ، باید خمس بقیه را بدهد و مقدار تالِف را ضامن‎ ‎است .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : سرمایه که اگر بخواهند تخمیس کنند باید به شغل نازل تری بپردازند و‏‎ ‎‏فرموده اید خمس ندارد اگر این سرمایه در ظرف چندین سال جمع شد که بعد از‏‎ ‎‏چندین سال که جمع شد می خواهد سرمایه قرار دهد، در این صورت آن هم خمس‏‎ ‎‏ندارد، یا این تفصیل فقط مال سرمایه ای است که در ظرف یک سال جمع شده باشد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر پول جمع کرده و از ارباح مکاسب بوده و سال بر آن گذشته‎ ‎باید خمس بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : آیا از قیمت ماشین سواری و ماشین اجاری و موتورآلات زراعتی باید خمس‏‎ ‎‏داده شود؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، ماشین اجاری و موتورآلات زراعتی خمس دارد و ماشین‎ ‎سواری در صورتی که مورد نیاز و به مقدار شؤون باشد خمس ندارد؛ ولی‎ ‎اگر آن را بفروشند پول فروش آن خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : کسی با سختی سرمایه ای را تهیه کرده است که اگر خمس آن را بدهد، با بقیۀ آن‏‎ ‎‏نمی تواند کاری که با آن می خواهد امرار معاش کند شروع نماید؛ چه وقت باید خمس‏‎ ‎‏این سرمایه را بدهد؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر با دادن خمس نمی تواند امرار معاش نماید، خمس ‎ ‎ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : این جانب طبق تکلیف شرع مقدس، حساب سالیانۀ خمس آل عبا را در سالی‏‎ ‎‏محاسبه کرده و مبلغی بدهکار اهل خمس شدم و در سال دوم نیز به همین منوال‏‎ ‎‏محاسبه کردم، حساب را کمتر از سال قبل یافتم و بدهکار نشدم و سپس سال سوم را‏‎ ‎‏ملاحظه کردم و در این سال، سرمایه ای کمتر از سال اول و بیشتر از سال دوم حاصل‏‎ ‎‏دیدم؛ با این حساب آیا خمس با این وجه در این سال بدهکار هستم یا خیر؟ در‏‎ ‎‏صورتی که بدهکار هستم، آیا اگر چندین سال سرمایه ای به دست نیاوردم، می باید در‏‎ ‎‏اولین فرصتی که سرمایه در اول سال به دست می آید، آن را بدون نظر به پرداختی های‏‎ ‎‏سال های قبل باید حساب نمایم و یا این که توجهی به یکی از سال های قبل که مُتعلَّق‏‎ ‎‏خمس بودم بیندازم؟ خواهشمند است نظر مبارک را مرقوم فرمایید.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در هر سال، مقدار اضافه بر مخارج از درآمد سالانه باید‎ ‎تخمیس شود؛ بنابراین سرمایۀ هر سال باید در آخر سال منظور شود، اگر‎ ‎چیزی اضافه باشد باید خمس آن را داد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : پس از اهدای سلام؛ به استحضار حضرت عالی می رساند که عده ای از صنف زرگر‏‎ ‎‏اظهار می دارند که سرمایۀ ما، مثلاً در سال اول پنج کیلو طلا است که قیمت آن یک صد‏‎ ‎‏هزار تومان بوده، ولی سال بعد پنج کیلو به 4 کیلو کاهش یافته، اما قیمت دو برابر سال قبل است؛ حال آیا مناط در پرداخت خمس، طلا است یا قیمت آن؟ خلاصه این که به‏‎ ‎‏حساب طلا سودی نبرده، بلکه ضرر هم نموده، ولی از نظر قیمت بیش از سال قبل‏‎ ‎‏دارد.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر سرمایۀ اصلی پول بوده که تبدیل به طلا به حساب مال‎ ‎التجاره شده، میزان، قیمت طلا در آخر سال است و همچنین اگر طلا به‎ ‎عنوان قیمت آن سرمایه بوده . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : پولی که در مضاربه قرار دارد جزو مخارج سالیانه است؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، پول مضاربه مؤونه نیست، بلکه سرمایۀ کسب است .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : برای پرداختن خمسی که زرگر می پردازد وزن طلا را باید در نظر بگیرد و یا‏‎ ‎‏مبلغ را؟ مثلاً اگر سال گذشته بیست مثقال طلا داشته باشیم به قیمت بیست هزار تومان‏‎ ‎‏و خمس آن را بپردازیم، سال بعد این طلا از نظر وزن افزوده و یا کاسته و از نظر قیمت‏‎ ‎‏هر مثقال ترقی و یا تنزل کرده باشد؛ حال باید چگونه به این مسأله رسید؟ ‏

پاسخ : ‏بسمه تعالی، در فرض مذکور، میزان قیمت آن جنس است .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : این جانب شغلم زرگری می باشد. هم اکنون مدت یک سال است که کسب ما به‏‎ ‎‏کلی راکد بوده و از سرمایه مصرف شده و نسبت به سال قبل وزن طلای موجود کمتر‏‎ ‎‏شده، ولی ارزش آن بیشتر گردیده و مرتباً هم در حال نوسان می باشد و قیمت ثابتی‏‎ ‎‏ندارد. مِن بابِ مِثال، هفته قبل قیمت طلا مثقالی 120 تومان تنزل کرده است. لذا تقاضا‏‎ ‎‏دارم که‏‎‎‏روشن فرمایید از نظر وجوهات در موقع حساب سال، وزن طلا یا ارزش طلا‏‎ ‎‏را نسبت به سال قبل مبنا قرار دهیم ؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مذکور میزان ارزش طلا است . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اشخاصی که شغل آن ها خرید و فروش مسکوکات است، آیا خمس آن را باید‏‎ ‎‏روی عدد مسکوک حساب کند یا روی قیمت؟ مثلاً حساب کند سال قبل صد عدد‏‎ ‎‏داشته، امسال نود عدد یا این که قیمت بازار چند برابر گردیده؛ اگر روی عدد باشد،‏‎ ‎‏خمس ندارد چون کسر شده و اگر روی قیمت باشد، باید خمس دهد؛ چگونه حساب‏‎ ‎‏کند؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، میزان، سرمایه است؛ اگر سرمایه، قیمت مسکوکات بوده، در‎ ‎آخر سال باید قیمت را حساب کند . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : آیا آن مقدار از منزل مسکونی که مورد احتیاج نیست ـ مثلاً نصف یا ثلث ـ و به‏‎ ‎‏اجاره داده شده، متعلق خمس می باشد یا خیر؟ و در صورت اول، اگر به اجارۀ آن‏‎ ‎‏جهت امرار معاش احتیاج داشته باشد، باز هم به او خمس تعلق می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : کسی است که دو محل درآمد یا چند محل درآمد دارد؛ مثلاً حقوق دولتی می گیرد‏‎ ‎‏و ماشین هم به کرایه می دهد، یا دو مغازه دارد که هر یک دخل و خرجش و ربح و‏‎ ‎‏خسرانش جدا است و مخارجش را از یکی تأمین می کند، مگر آن که مضطر به دیگری‏‎ ‎‏شود؛ و شروع به کسب دوم در ضمن سال خمسی کسب اول است. آیا می تواند دو‏‎ ‎‏سال خمسی قرار دهد یا الزاماً یک سال باید قرار دهد که همان سال کسب اول است؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، می تواند برای هر یک، سال جداگانه قرار دهد ولی در فرض‏‎ ‎‏سؤال، زیان در یکی از سود در دیگری جبران نمی شود .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : پدر و پسری است که در زندگی نسبت به همدیگر نهایت احترام قائل می شوند‏‎ ‎‏و یک جا تا به حال زندگی نموده اما تا حدی حساب مداخل هر یک در دست خود‏‎ ‎‏می باشد و سال خمس هر دو هم به نحو اشتراک یک روز بوده، آیا در آخر سال دخل‏‎ ‎‏هر کدام را با قرض دیگری می شود کسر و انکسار کرد یا هر کدام مداخل و قروضشان‏‎ ‎‏مربوط به خودشان است.‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر شرکت نداشته اند هر کدام دخل و خرجشان عَلی  حِدَه است.
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش :  بِسمِهِ تَعالَی ‏، حضور مُبارک رهبر عالی قدر انقلاب اسلامی ، آیت الله‌ العُظمی خمینی ، مَتَّعَ الله‌ُ‏‎ ‎‏المُسلِمینَ بِطُولِ بَقائِه‏ِ .   پس از تقدیم مراتب دعاگویی به شَرَف عرض حضرت قِبله گاهی می رساند دربارۀ‏‎ ‎‏اشیایی که قبلاً مورد احتیاج شخص بوده و از حکم خمس «اَرباح» استثنا شده، ولی‏‎ ‎‏فعلاً مورد نیاز نیست در «عُروَه» مسألۀ 67 از کتابِ خمس ، احتیاط وجوبی شده است .‏‎ ‎‏در حاشیه چنین مرقوم فرموده اید :‏  «وَ الأَقوَی عَدَمُ الوُجُوبِ إِذَا استَغنَی عَنها بَعدَ عامِ الرِّبحِ وَ کَذا فِی الحُلِیِّ» و در‏‎ ‎‏«تَحرُیر الوَسیله» مسأله شانزده مطابق «عروه» احتیاط وجوبی فرموده اید .‏ نظر مبارک فعلاً در این مسأله با کدامیک موافق است؟ و همچنین کسی در اَثنای‏‎ ‎‏سالِ رِبح ، مؤونه ای را تحصیل کرده و بعد از گذشتن سال ، مؤونه را فروخته تا بعداً‏‎ ‎‏مؤونه دیگری را تهیه کند .‏  ‏آیا بعد از تبدیل مؤونه به پول، تخمیس پول لازم است یا لازم نیست، و یا بعد از‏‎ ‎‏خروج سال پول دوم تخمیس واجب است؟  «سید موسی شبیری زنجانی»‏‏

‏‏پاسخ : بِسمِهِ تَعالَی، در هر دو مورد و موارد شبیه پس از خروج مؤونه باید خمس‎ ‎ما خَرَج را بدهد ، بلی اگر بین سالِ رِبح از مؤونه خارج شد تا پس از سال‎ ‎لازم نیست . چنانچه اگر تبدیل کند مؤونه ای را به مؤونه دیگر باز خمس‎ ‎ندارد . و اکنون نظر این جانب این است و مسأله احتیاطی نیست . توفیق و‎ ‎تأیید جناب عالی را خواهانم و مُلتمس دعا هستم. وَالسَّلامُ عَلَیکُم‎ ‎وَ رَحمَةُ  الله‌ِ . (امام خمینی)

* در  عُروَة الوُثقی جلد دوم در کتاب الخُمس در مسأله 67 چنین آمده است : لَو زادَ مَا اشتَراهُ وَ ادَّخَرَهُ لِلمَؤُونَةِ مِن مِثلِ الحِنطَةِ وَ الشَّعیر و الفَحمِ و نحوها مما یُصرَفُ عَینُهُ فیها یجب اخراج خمسه عند تمام الحَولِ و اما ما کان مبناه علی بقاء عینه و الانتفاع به مثل الفرش و الأَوانی و الأَلبِسَةِ و العبد و الفَرَسِ و الکُتُبِ و نحوها فالأَقوی عدم الخمس فیها ، نعم لو فُرِضَ الأِستِغناءُ عنها فالأَحوط اِخراجُ الخمس منها و کذا فی حُلِیِّ النِّسوان اذا جازَ وَقتُ لُبسِهِنَّ لَها . (عُروَةُ الوُثقَی جلد دوم ص 208 ، مسأله 67 .)

و در تحریرُ الوسیله جلد 1  در کتاب الخمس ص 359  در مسأله 16 چنین آمده است :  لَوِ اشتَرَی لِمَؤُونَةِ سَنَتِهِ من اَرباحِهِ بَعضَ الأَشیاء کالحِنطة و الشَّعیر و الدُّهنِ و الفَحمِ و غیرِ ذلک و زاد منها مقدارُُ فی آخِرِ السَّنَةِ یَجِبُ اخراجُ خمسه قلیلا کان او کثیراََ و اما لو اشتری فرشا او ظرفا او فَرَساََ و نَحوَها مِمّا یُنتَفَعُ بها مع بقاء عینها فالظاهر عدم وجوب الخمس فیها الا اذا خَرَجَت عن موردِ الحاجة فیجب الخُمسُ فیها علی الأَحوط . (تحریر الوسیله جلد اول ، کتاب الخمس ص 359 ، مسأله 16 .) .  ترجمه :  اگر بعضی از چیزها مانند گندم و جو و روغن و ذغال و غیر اینها را از اَرباح و سودها و منافع کسبش برای مخارج سالش بخرد و در آخر سال مقداری از آن ها  زیاد بیاید ، دادن خمس آن ها واجب است  چه کم باشد و چه زیاد .  و اما  اگر فرش یا ظرف یا اسب و مانند اینها را از چیزهایی که با باقی ماندن عین آن ها مورد استفاده قرار می گیرند بخرد ،  ظاهر آن است که خمس آن ها واجب نمی باشد مگر وقتی که از محلّ حاجت و نیاز خارج شده باشد که در این صورت احتیاطا خمس آن ها واجب است .

ضمنا قابل ذکر است که در کتاب  عُروَة الوُثقی دوجلدی چاپ 1410 «ه.ق» با تعلیقات و حواشی چهار مرجع از جمله امام خمینی که در اختیار بنده است در کتاب الخُمس آن در رابطه با مسأله 67  تعلیقه و حاشیه ای از امام خمینی وجود ندارد .

استاد سید اصغرسعادت میرقدیم لاهیجی )

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اشیایی که از قبیل فرش و غیره مورد احتیاج شخص بوده و تهیه کرده ولی پس‏‎ ‎‏از چند بار مصرف دیگر احتیاجی به آن نیست آیا خمس آن را باید پرداخت کند یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از ارباح مکاسب به حساب مؤونه تهیه شده هر موقع که از‎ ‎مؤونه بودن خارج شده خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : یک باب مغازه کوچک بدون اثاث (خالی) به صورت شریکی با دامادمان خریده ام به مبلغ 90 هزار‏‎ ‎‏تومان که مبلغ 45 هزار تومان آن را من داده ام، آیا به این مغازه خمس تعلق می گیرد؟ ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، مغازه اگر پول خرید آن از درآمد کسب بوده خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : آیا به آنچه که اقوام و دوستان به عنوان چشم روشنی به منزل شخصی می آورند، خمس و غیره‏‎ ‎‏تعلق می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، هبه و هدیه خمس ندارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اسباب و اثاثیه ای که زن با خودش به عنوان جهیزیه از خانۀ پدرش می آورد خانۀ شوهر، آیا این ها‏‎ ‎‏هم خمس ...   دارد یا خیر؟ ...

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، جهیزیه خمس ندارد. لوازم زندگی تا از مورد حاجت بودن خارج نشده خمس‎ ‎ندارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

اَلسُّؤالُ : مَن کانَ لَهُ ثَوبُُ اِستَعمَلَهُ مُدَّةََ ، ثُمَّ تَرَکَهُ لِمُدَّةِ سَنَةِِ لِاستِغنائِهِ عَنهُ أَو لِبُعدِهِ عَنهُ مَعَ‏‎ ‎‏اِحتِیاجِهِ إِلَیهِ ، فَهَل یَجِبُ الخُمسُ فِی الصُّورَتَینِ؟‏

‏‏اَلجَوابُ : بِسمِهِ تَعالَی، لا یَجِبُ تَخمیسُهُ مَعَ الأِحتِیاجِ إِلَیهِ وَ یَجِبُ مَعَ الأِستِغناءِ عَنهُ . (اَلأِمامُ الخُمَینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : آیا به وسایل اضافی منزل ـ از قبیل فرش، پنکه، کولر، ظروف چینی و غیر  چینی‏‎ ‎‏و غیره ـ خمس تعلق می گیرد؟ و اگر می گیرد، به چه نحو؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر مورد حاجت نیست و از درآمد کسب تهیه شده خمس‎ ‎دارد و میزان، قیمت فعلی آن است . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر شخصی صاحب دختر باشد و از چند سال قبل از شوهر دادن دختر، مقداری وسایل منزل و طلا‏‎ ‎‏و پارچه و غیره جهت نامبرده تهیه کند، آیا به این ها هم خمس تعلق می گیرد؟ و به چه نحو باید عمل‏‎ ‎‏شود؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر احتیاج دارد و لازم است به همین ترتیب تهیه شود خمس ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر کسی چیزی را که جزء مؤونه حساب می شود خریداری کند ـ مانند خانه و‏‎ ‎‏فرش و امثال آن ـ و بعد از چند سال احتیاجش برطرف شد، و قیمت آن از موقع خرید‏‎ ‎‏زیادتر شده، آیا زیادی آن خمس دارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر با پول غیر مخمس خریده، موقعی که احتیاج برطرف شد،‎ ‎به قیمت فعلی خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : مجله و روزنامه که پس از خواندن بایگانی می شود خمس به آن تعلق می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از مورد حاجت بودن خارج شود و دارای ارزش باشد‎ ‎خمس دارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : در باب خمس راجع به چیزی که بعد از سال ربح از آن بی نیاز شده، در حاشیۀ‏‎ ‎‏عُروَه می فرمایید: «اَلأَقوَی عَدَمُ الوُجُوبِ إِذَا استَغنَی عَنها بَعدَ عامِ الرِّبحِ» ، حالا زیاد‏‎ ‎‏شنیده شده که نظر مبارک تغییر نموده و در فرض مسأله ، قائل به وجوب شده اید، آیا‏‎ ‎‏صحیح است یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، چیزی که از رِبحِ کسب به حساب مؤونه تهیه شده ، اگر بعد از‎ ‎سالِ کسب از مؤونه بودن خارج شده ، در همان موقعِ خروجِ از موردِ‎ ‎حاجت ، باید تخمیس شود . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : به حضرت مُستطاب عالی نسبت می دهند که اگر کسی خانه اش را‏‎ ‎‏فروخت که تبدیل به خانۀ دیگر نماید (بَدَل و مُبدَل مِنه در زمینۀ احتیاج و مؤونه بودن‏‎ ‎‏است) که فرموده اید : به مجرد این که خانه پول شد، از حکم مؤونه خارج شده، اول‏‎ ‎‏باید خمس آن داده شود، بعداً تبدیل شود. آیا این نسبت هم صحیح است یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، منزل مسکونی اگر از رِبح کسب تهیه شده، در صورت فروش‎ ‎آن بعد از سال کسب، وجه فروش آن باید تخمیس شود و لو آن که بخواهد‎ ‎آن وجه را در خرید مسکن مورد حاجت صرف کند، ولی اگر منزل‎ ‎مسکونی را به منزل دیگر مورد حاجت تبدیل کند، خمس ندارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : در رسالۀ عملیه حضرت آیت الّلهی آمده است: «هرگاه چیزی برای مؤونه از‏‎ ‎‏رِبح سال تهیه کنند و آن را در سال بعد بفروشند ، واجب است خمس آن را فوراً بدهند‏‎ ‎‏و اگر در فروش، ربح به دست آمده، ربح آن جزء درآمد سال فروش محسوب‏‎ ‎‏می شود»، بفرمایید اگر این مؤونه را به عنوان تعویض بفروشد، یعنی مثلاً فرش را‏   می فروشد که فرش دیگری تهیه نماید، آیا به طریق مذکور باید خمس ادا نماید یا‏‎ ‎‏چون سلب احتیاج نشده، حکم دیگری دارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر مؤونه را به مؤونۀ دیگر تبدیل کند خمس ندارد، ولی اگر بعد‎ ‎از سال، مؤونه را بفروشد، پول فروش آن، بدون انتظار سرسال خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : آیا اشیایی که قبلاً مورد استفاده و از مؤونه بوده بعداً از استفاده خارج شده، آیا تا‏‎ ‎‏فروخته نشده مشمول خمس می گردد مجدداً یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از ارباح مکاسب باشد خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : در سال 54 زمین مختصری را که تقریباً 95 متر می باشد از طرف یکی از مراجع‏‎ ‎‏تقلید به عنوان سهم امام به ما دادند و ما نیز چون خانه نداشتیم، مقداری از اثاثیۀ منزل‏‎ ‎‏را فروخته و مبلغی نیز قرض کردیم تا آن را به صورت خانه درآوردیم و مدتی نیز در‏‎ ‎‏آن منزل سکونت داشتیم و بعداً به مدت دو ـ سه سال اعزام به شهرستانی شدیم و در‏‎ ‎‏آن جا به تبلیغ مشغول بودیم و این خانه در عرض این مدت خالی بود؛ آیا چنین منزلی‏‎ ‎‏مُتعلَّق خمس قرار می گیرد یا نه؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، زمین آن خمس ندارد و مابقی اگر از ارباح مکاسب، بدون‎ ‎دادن خمس، در آن صرف شده با خروج از محل حاجت، خمس دارد و‎ ‎اگر محل حاجت است و لو به این که بعداً باید به آن خانه برگردید خمس‎ ‎ندارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : طبق جواب استفتایی سابقاً مرقوم فرموده اید: «اگر مؤونه را بعد از یک سال‏‎ ‎‏فروختند و بخواهند تبدیل به مؤونۀ دیگری کنند که احتیاج دارند، اگر چه بعد از‏  تخمیس از بقیه پول نتواند مؤونۀ لازم را تهیه کند، خمس ساقط نیست» و فعلاً نقل‏‎ ‎‏فرمودند که فتوا به عدم وجوب خمس داده شده؛ نظر مبارک در این موضوع تغییر‏‎ ‎‏کرده یا جهت دیگری دارد»؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر با پرداخت خمس پول فروش مؤونه نمی تواند آن مؤونۀ‎ ‎مورد حاجت را با بقیۀ پول تهیه کند، پرداخت خمس در این صورت لازم‎ ‎نیست .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی خانۀ کوچکی دارد و به خانۀ بزرگ تر نیازمند است؛ وی اول، خانۀ‏‎ ‎‏بزرگ تر را قولنامه می کند و بعداً خانۀ قبلی را می فروشد و بدهی خانه ای را که قباله‏‎ ‎‏کرده می پردازد. آیا به پول وصول شدۀ خانۀ کوچک تر خمس تعلق می گیرد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانۀ کوچک، از درآمد کسب و حقوق، بدون دادن خمس‎ ‎تهیه شده، پولِ فروشِ آن خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : با نهایت احترام به عرض می رساند: این جانب یک باب منزل مسکونی داشتم،‏‎ ‎‏آن  را به علت دور بودن به محل کارم به مبلغ 67000 تومان فروختم، ولی با این‏‎ ‎‏پول  در نزدیکی محل کارم نتوانستم منزلی تهیه نمایم؛ خانه ای در نزدیکی محل‏‎ ‎‏کارم  اجاره کردم و این مبلغ را در بانک مسکن گذاشتم تا پس از مدتی، مقداری وام‏‎ ‎‏بگیرم و منزلی تهیه نمایم؛ آیا به این پول پس از گذشت سال، خمس تعلق می گیرد‏‎ ‎‏یا  خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، منزل اگر از درآمد کسب تهیه شده و پول خرید آن مخمس‎ ‎نبوده، پول فروش آن خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : کسی که در عرض سال خانه مسکونی خود را می فروشد که خانه جدید‏‎ ‎‏خریداری کند وجه خانه را در جریان معامله می اندازد استفاده هم می برد در همان‏‎ ‎‏سال یا سال آینده خمس خود ربح و استفاده را باید بدهد یا وجه اصل خانه و‏‎ ‎‏استفاده  آن؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانه فروخته شده از درآمد کسب تهیه شده و خمس آن‎ ‎داده نشده پول خانه هم خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی خانه ای داشته، فروخته است و خانه ای کوچک تر خریده و از پول خانه‏‎ ‎‏برای رفتن حج در بانک گذارده است. بفرمایید خمس دارد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانه را از درآمد و حقوق بدون دادن خمس تهیه کرده،‎ ‎پول فروش آن خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : منزل یا مؤونه دیگری که از ارباح مکاسب تهیه شده و بعد از چند سال‏‎ ‎‏می فروشند، به قیمت روز فروش خمس دارد یا به قیمت خرید، و بر فرض قیمت‏‎ ‎‏فروش اگر از قیمت خرید تنزل کرده باشد و کمتر شده باشد اگر به قیمت روز‏‎ ‎‏فروش  خمس بدهد، کافی است یا مقداری که از قیمت خرید تنزل کرد ضامن‏‎ ‎‏است؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، میزان قیمت روز فروش است ولو کمتر از قیمت خرید باشد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : زیدی مبلغ چهار هزار تومان پس انداز نموده است؛ سپس با مبلغی قرض‏‎ ‎‏الحسنه خانه ای خریداری نموده و بعد از چند سال به مبلغ دویست و چهل و هفت‏‎ ‎‏هزار تومان فروخت و از آن مبلغ، به اضافۀ مبلغ دیگر، خانه ای خریداری نموده؛ آیا به‏‎ ‎‏مبلغ دویست و چهل و هفت هزار تومان که بنای حساب سال گذاشته، خمس تعلق‏‎ ‎‏می گیرد یا خیر؟‏

‏‏پاسخ  : بسمه تعالی، مبلغ پس انداز و پولی که بابت ادای بدهی داده اگر از درآمد‎ ‎کسب بوده ، [و] پولِ فروشِ خانه خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر خانۀ مسکونی که از طریق دریافت وام خریداری شده، اکنون به قصد‏   پرداخت قروض و تعویض محل زندگی ـ و نه به قصد سودجویی ـ فروخته شود تا در‏‎ ‎‏محلی دیگر خانه ای خریداری شود، آیا پول موجود که از فروش خانه در دست‏‎ ‎‏می باشد، حتی اگر سال خمسی بر آن نگذشته باشد، مشمول پرداخت خمس می شود‏‎ ‎‏یا خیر؟ اگر مشمول پرداخت خمس می شود، ممکن است با پول باقیمانده نتوان خانه‏‎ ‎‏برای سکونت خرید، در این صورت باز هم باید خمس پرداخت شود؟ یا این که‏‎ ‎‏اصولاً خانۀ مسکونی موجود را نباید فروخت که در این صورت، زندگی در محل‏‎ ‎‏فعلی مشکل است (از جهات رعایت بعضی مسائل شرعی)؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، نسبت به هر مقدار که قرض خانه از درآمد کسب و حقوق‎ ‎پرداخت شده، پول فروش خانه خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی خانه ای را در پانزده سال پیش تهیه کرده و مسلّم می داند که خمس‏‎ ‎‏بدهکار نیست و پول زمین خانه را خمسش را پرداخته است و هر وقت از خرج سال‏‎ ‎‏زیادتر داشته، خمس پرداخت نموده، ولی حالا فراموش کرده که آیا آنچه در خلال‏‎ ‎‏سال تهیه نموده خمس داده یا جزء مؤونه به حساب آورده؛ اکنون می خواهد خانه را‏‎ ‎‏ـ چون در جوار حمام است و زیاد ناراحت هستند خانواده اش ـ بفروشد و خانۀ‏‎ ‎‏دیگری تهیه کند؛ آیا به مجرد فروش باید خمس بدهد ولو این که این پول را گرفته و به‏فاصلۀ چند روز بابت بهای خانۀ جدید پرداخت می نماید؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مرقوم، باید پول فروش خانه را احتیاطاً بپردازد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی منزل مسکونی دارد، قصد فروش آن را نموده تا منزل بزرگ تری‏‎ ‎‏خریداری نماید، قبل از فروش منزل، منزلی نسیه به عنوان قرض خریداری کرده تا‏‎ ‎‏پس از فروش منزل قبلی، وجه خرید منزل نسیه را بپردازد؛ تکلیف این شخص را در‏‎ ‎‏مورد خمس آن معین فرمایید. ‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر منزل را از درآمد کسب و حقوق، بدون دادن خمس تهیه‎ ‎کرده، پول فروش آن خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : جنسی «مثلاً فرش» برای منزل خریداری شده و حالا به علت نیاز می خواهند‏‎ ‎‏آن را بفروشند. تکلیف پولی که در این مدت به قیمت فرش اضافه شده چیست؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر پول خرید فرش از درآمد کسب، غیر مُخَمَّس بوده، تمام‎ ‎پول فروش آن خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر چیزی از لوازم زندگی ـ مانند فرش ـ بعد از چند سال استفاده، فروخته شود،‏‎ ‎‏آیا به مبلغ فروش ، خمس تعلق می گیرد؟ در صورت عدم تعلق خمس، اگر بیش از مبلغ‏‎ ‎‏خرید، فروخته باشد نسبت به درآمد حاصله چه حکمی دارد؟‏

‏‏پاسخ : بسمه تعالی، اگر از درآمد کسب و حقوق تهیه شده بدون دادن خمس ، پولِ‎ ‎فروشِ آن خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : 1- شخصی حیاطش [خانه اش] را فروخته سیصد هزار تومان و صد هزار تومان هم گذاشته‏‎ ‎‏روی سیصد هزار تومان، یک حیاط دیگر [خانه دیگر] خریده چهارصد هزار تومان، حالا به آن‏‎ ‎‏سیصد هزار تومان که حیاط قبل را فروخته خمس تعلق می گیرد یا نه؟‏   2-  شخصی حیاط خودش را فروخته ، بعد از یک سال یک مقدار گذاشته روی آن‏‎ ‎‏پول ، حیاط دیگر خریده ، آیا خمس تعلق می گیرد یا نه؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، 1 و 2. اگر منزل قبلی را از درآمد کار بدون دادن خمس تهیه‎ ‎کرده و در سال بعد فروخته، خمس پول را باید بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی زمین خریده، در وقت ساختن حیاط [ساختن خانه]، یک عدد دکان هم ساخته از پول کارگری و توی آن‏‎ ‎‏دکان اجناس هم ریخته، به‏‎ ‎‏خود آن دکان خمس تعلق می گیرد یا نه؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، دکان به قیمت فعلی خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی ماشین خریده برای سوار شدن خود و عیالش، حالا ماشین قبلی را‏‎ ‎‏فروخته و ماشین تویوتا گرفته برای کار کردن، آیا به ماشین قبلی که پیکان بوده خمس‏‎ ‎‏تعلق می گیرد یا نه؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر در سال بعد فروخته خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3

*********************************************
پرسش : مدت بیست سال با حقوق کارگری، زمینی برای منزل تهیه کردم ـ البته با داشتن‏‎ ‎‏سال که هر سال، مازاد اضافی درآمد خود را حساب می کردم ـ در مدت این بیست‏‎ ‎‏سال هم آن زمین را به صورت ساختمانی در آوردم؛ البته باید عرض کنم چون عائلۀ‏‎ ‎‏من زیاد شد و احتیاج به منزلی بزرگ تر پیدا نمودم، آن منزل را فروختم و منزلی‏‎ ‎‏بزرگ تر تهیه نمودم و مقداری روی پول آن منزل قبلی گذاشتم و آن منزل را تهیه کردم؛‏‎ ‎‏استدعا دارم نسبت به پرداخت وجوهات، این جانب را آگاه فرمایید؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، به ترتیبی که نوشته اید منزلی را که فروخته اید باید خمس آن‎ ‎را بپردازید و چنانچه نقداً ندارید، می توانید تدریجاً و هر وقت داشتید‎ ‎بپردازید. ان شاء الله‌ موفق باشید . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی منزل مسکونی خویش را فروخته و قبل از فرا رسیدن سال خمسی با‏‎ ‎‏آن پول، خانه می سازد، آیا این پول متعلَّق خمس است یا نه؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر منزل فروخته شده از درآمد کسب، بدون دادن خمس تهیه‎ ‎شده و در سال بعد فروخته شده، باید پول آن تخمیس شود .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی منزل مسکونی خویش را فروخته . این شخص با همان پول و پول هایی دیگر، منزلی سه طبقه می سازد که یک طبقۀ آن کاملاً مطابق‏‎ ‎‏شأن او بوده و دو طبقۀ دیگر را به اجاره داده، حال خمس سه طبقه را بپردازد یا دو طبقۀ اضافی آن‏‎ ‎‏متعلَّق خمس است.‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر از پولِ مُتعلَّقِ خمس تهیه شده، باید خمس تمام داده شود . (امام خمینی)


http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر شخصی تنها خانه ای را که دارد و برای زندگی او و اهل او کوچک می باشد،‏‎ ‎‏بفروشد و در نظر داشته باشد پول آن را به همراه مقدار پولی که ذخیره کرده است و‏‎ ‎‏خمس آن را داده، جمعاً برای خرید یک خانۀ بزرگ تر به مصرف برساند، آیا خمس به‏‎ ‎‏پول خانۀ فروخته شده تعلق می گیرد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانه را از درآمد کسب و حقوق بدون دادن خمس تهیه‎ ‎کرده، پول فروش آن خمس دارد .  (امام خمینی)


http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : خانه ای داشتم قدیمی، سال 59 فروختم به مبلغ 200 هزار تومان، وجه آن را به‏‎ ‎‏بانک گذاشتم که بانک هم مقداری وام به بنده بدهد تا این که خانه بخرم و لکن به‏‎ ‎‏قدری وضع خانه بالا و گران است که هنوز هم ما بی خانمانیم و نتوانستیم خانه بخریم ،‏  آیا واجب است بنده خمس پول خانه را بدهم؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانه از درآمد کسب بدون دادن خمس تهیه شده، باید‎ ‎خمس پول آن داده شود ، پس از اجازه فقیه .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : ضمن سلام؛ این جانب حیاط مسکونی [خانه مسکونی] خود را در اثر عدم تکافُؤ به نیازهای‏‎ ‎‏شخصی در مقابل 000 / 230 تومان فروخته و بلافاصله منزل دیگری در مقابل‏‎ ‎‏چهارصد هزار تومان خریده و در قبال حیاط خریده شده، مبلغ 000 / 145 تومان به‏   بانک مسکن و دوتا مؤمن بدهکارم و از مال دنیا چیز دیگری هم ندارم، آیا به مبلغ‏‎ ‎‏حیاط فروخته شده خمس تعلق می گیرد یا نه؟ خواهشمند است فتوای امام امت را در‏‎ ‎‏مورد یاد شده مرقوم فرمایید. اَجرُکُم عِندَالله‌‏ِ .

پاسخ : بسمه تعالی، اگر حیاط فروخته شده را از درآمد کسب و حقوق ، بدون دادن‎ ‎خمس، تهیه کرده اید پول فروش آن خمس دارد .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی از درآمد بین سال، خانه ای در تهران خریده و پس از چند سال‏‎ ‎‏سکونت، آن را فروخته، در منطقۀ دیگر زمینی خریده از پول آن و دو طبقه ساختمان‏‎ ‎‏ساخته؛ طبقۀ تحتانی به صورت مغازه و دو باب از پنج مغازۀ نامبرده را به مبلغ یک صد‏‎ ‎‏و ده هزار تومان به عنوان سرقفلی فروخته و دو قسمت طبقۀ فوقانی را جهت سکونت‏‎ ‎‏خود ساخته است و سه باب مغازه را هم خودش در آن ها کسب می کند؛ آیا پول‏‎ ‎‏ساختمان اول خمس دارد؟ و مغازه ها و سرمایۀ آن جزء سرمایه است و باید خمس‏‎ ‎‏بدهد یا نه؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، پول ساختمان اول خمس دارد و آنچه با آن پول، بدون دادن‎ ‎خمس، تهیه شده باید تخمیس شود .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی ...  یک قطعه زمین از درآمد بین سال خریده و پس از چند سال به دو نفر از فرزندان‏‎ ‎‏خود می بخشد که برای خود خانه بسازند و ازدواج کنند، آیا زمین نامبرده را پدر باید خمس بدهد؟ و بر‏‎ ‎‏فرض وجوب خمس، به قیمت خرید باید خمس بپردازد یا به قیمت امروز؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر زمین را برای تهیۀ منزل نخریده، به قیمت فعلی خمس دارد و پدر باید خمس‎ ‎آن را بدهد و تا خمس نداده، فرزندان نمی توانند در آن تصرف کنند؛ مگر با اجازۀ حاکم شرع‎ ‎خودشان خمس را بپردازند .  (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی ... برای امرار معاش خود ،‏‎ ‎‏ماشین وانت باری می خرد و از حمل بار و مسافر و دریافت کرایۀ آن استفاده می کند، آیا ماشین، جزء‏‎ ‎‏سرمایه است و باید خمس آن را بدهد یا نه؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اشخاصی که مؤونه خود را مثل منزل و فرش و غیرهما را از منافع بین سال خود‏‎ ‎‏تهیه کرده و بعد از یک سال یا چند سال می فروشند که مؤونه دیگری تحصیل کنند که‏‎ ‎‏لازم است ،  در جواب بعضی استفتاها مرقوم فرموده شد که به مجرد فروش باید‏‎ ‎‏تخمیس شود، بنابراین خمس قیمت فروش یا روز خروج از مؤونه را باید بدهد یا‏‎ ‎‏خمس روز خرید چون در جواب بعضی استفتاها مرقوم فرموده شده که خمس قیمت‏‎ ‎‏روز فروش واجب است و از جواب بعضی استفتاها استفاده می شود خمس روز‏‎ ‎‏خرید واجب فوری است و زاید آن جزو منافع سال فروش است که تا آخر سال‏‎ ‎‏وقت  دارد.‏

پاسخ : بسمه تعالی، خمس قیمت فروش را فوراً باید بدهد . (امام خمینی)
http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر کسی در بین سال از منافع و درآمد خود منزلی بسازد یا فرشی تهیه کند و بعد‏‎ ‎‏از یک سال یا بیشتر آن منزل را بفروشد و هنوز آخر سال خمسش نرسیده ـ یا اگر سال‏‎ ‎‏نداشته قبل از گذشتن یک سال از فروش آن ـ منزل دیگری که محتاج بوده خریده باید‏‎ ‎‏تخمیس گردد یا منزلی که خریده تخمیس شود یا چون مؤونه صرف در مؤونه شده‏‎ ‎‏ودر بین سال هم بوده خمس ندارد؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، پول فروش خانه اول خمس دارد و اگر بدون تخمیس خانه‎ ‎دیگر خریده باید به حاکم شرع مراجعه کند . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : این جانب تا قبل از انقلاب محل کارم در اصفهان بوده و در اصفهان خانه ای‏‎ ‎‏برای سکونت خریداری نمودم که خمس پول آن را نداده ام؛ به علاوه زمینی نیز‏‎ ‎‏خریداری نمودم که با پول خمس داده بوده است. اکنون که پس از پیروزی انقلاب‏‎ ‎‏به  اردکان یزد منتقل شده ام، برای تهیۀ منزل مسکونی، خانه و زمین اصفهان را‏‎ ‎‏فروخته  و با پول آن دو، منزلی تهیه نموده ام و مقداری از پول آن دو (زمین و خانه)‏‎ ‎‏زیاد آمده است؛ خواهشمند است تکلیف این جانب را نسبت به مازاد پول تعیین‏‎ ‎‏نمایید.‏

پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مرقوم، تمامِ پولِ فروشِ خانه خمس دارد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : آیا می توان با پول خمس و سهم امام به کمیتۀ امداد امام خمینی کمک نمود یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، عجالتاً اجازه نمی دهم .    (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : با توجه به فتوای حضرت عالی در مورد شخصی که حیاط مسکونی [منزل مسکونی] خود را در‏‎ ‎‏بین سال خمسی می فروشد تا حیاط بزرگتری تهیه نماید که ظاهراً می فرمایید: به‏‎ ‎‏محض تبدیل شدن به وجه نقد، خمس همه ‏ آن را باید بدهد و با توجه به این که ممکن‏‎ ‎‏است موقع باز کردن حساب سال ، آن حیاط ، مصالحه شده باشد و از طرفی هم معمولاً‏  همه‏ پول حیاط یا بیشتر را صرف در خریداری حیاط جدید [منزل جدید] می کند، آیا‏‎ ‎‏راهی برای‏‎ ‎‏تخفیف این طور اشخاص وجود دارد و اجازه می فرمایید مقداری به ایشان بخشیده‏‎ ‎‏شود یا خیر؟

پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانۀ مسکونی از درآمد کسب تهیه شده، پول فروش آن‎ ‎خمس دارد و چنانچه خمس خانه را داده یا با او مصالحه شده، پول‎ ‎فروش آن خمس ندارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

* معنای دستگردان در خمس و ثمره  آن چیست ؟  جواب : دستگردان اين است كه حاكم شرع يا وكيل او با كسى كه خمس بدهكار است و توانايى دادن آن را به راحتى ندارد، مقدار خمس را اخذ و اعطا مى  كند و ثمره   ى آن اين است كه خمس از عين به ذمّه منتقل مى  شود و بدهكارِ خمس بعدا آن را ـ هر چند به تدريج ـ مى  دهد .  (آیت الله بهجت)

* معناى مصالحه كردن در خمس را با يك مثال روشن فرماييد كه آيا مصالحه، بخشيدن مقدارى از بدهى خمسى مكلَّف و پرداخت كننده خمس است يا چيز ديگرى است؟  جواب : معناى مصالحه بخشيدن نيست ؛ بلكه در موردى است كه مقدار خمس معلوم نيست كه حاكم شرع در اين جا با شخص ـ مثلاً ـ مصالحه به نصف مى  كند .  (آیت الله بهجت)

http://v0.bahjat.ir/index.php/ahkam/esteftahat/113-2011-09-06-09-22-38.html
*********************************************

دستگردان به معنای گرفتن وجوه شرعی از مالک و بازگرداندن آن به وى است. عنوان دست گردان از عناوین جدید است که در کلمات معاصران در باب زکات و خمس مطرح شده است.  دست‌ گردان این است که حاکم شرع‌ (مجتهد جامع شرایط) یا وکیل او و یا فرد مستحق، وجوه شرعى، از قبیل زکات و خمس را از مالک بگیرد و آن را دوباره به وى برگرداند.  شارع مقدس جهت رفع نیاز نیازمندان، براى آنان سهمى معیّن به عنوان زکات، خمس یا غیر آن در اموال اغنیاقرار داده است. از این رو، توسل به حیله براى عدم پرداخت آن و در نتیجه تضییع حق نیازمندان جایز نیست. براین اساس، حاکم شرع نمى ‌تواند مالى را به عنوان زکات یا خمس از مالک بگیرد و سپس آن را به وى ببخشد و با این حیله، ذمه‌ او را از حقّى که بر عهده‌اش آمده فارغ سازد. چنان که فقیرِ مستحق نیز حق ندارد با تبانی قبلى با مالک، آن را این چنین دست گردان کند. اگر شخص مقدارى زیاد از وجوه شرعى بدهکار باشد، ولى در شرایط فعلى نتواند آن را ادا کند، در صورتى که قصد توبه دارد، بنابر قول برخى حاکم شرع، مى‌تواند با دست گردان کردن، ذمّه‌ او را فارغ سازد؛ هرچند بهتر آن است که با امید به تمکن مالى او در آینده، پرداخت تمامى آن ، هنگام تمکّن بر وى شرط شود ؛ لیکن برخى، قائل به چنین ولایتی براى حاکم شرع نشده و آن را تنها براى فرد مستحق با وجود داعی عقلایی جایز دانسته‌اند.  به تصریح برخى، کسى که خمس بدهکار است و نمى‌تواند یکباره آن را بپردازد، مى‌تواند با دست گردان کردن آن با حاکم شرع- در صورت صلاحدید- آن را از وى قرض بگیرد و سپس به تدریج بپردازد.  بنابر قول برخى، دَینى که از راه دست گردان بر ذمّه‌ شخص مى‌آید از مئونه به شمار نمى‌رود؛ از این رو، بدهکار نمى ‌تواند مبلغ بدهى را از سودِ سال کسر کند و سپس خمسِ سود باقىمانده را محاسبه نماید؛ بلکه باید ابتدا- بدون در نظر گرفتن دَین- خمسِ سودِ حاصل را محاسبه کند و آن را بپردازد و سپس از باقىمانده  آن، بدهی خویش را بپردازد .  دستگردان باید با مجتهد جامع شرایط یا نماینده  وى صورت گیرد .
دستگردان خمس دو گونه متصوّر است
۱- آنکه شخص تمامى مبلغ خمس را به حاکم شرع بپردازد و سپس آن را به قرض بگیرد.
۲- آنکه مقدارى از خمس را که نزدش ‌موجود است به حاکم بپردازد وحاکم پس از قبول ، آن را به وى قرض دهد، و سپس شخص براى بار دوم همان مبلغ را به حاکم بپردازد و حاکم دوباره آن را به وى برگرداند و همین طور تا پرداخت همه‌ مبلغ بدهکارى. در این صورت نیز تمامى مبلغ خمس، به عنوان قرض به ذمه‌ شخص، منتقل مى‌شود و او بدهکار خمس به حاکم مى‌گردد. 
فایده‌ دستگردان این است که خمس به ذمّه‌ی شخص، منتقل مى‌شود و در نتیجه مى‌ تواند در اموالى که خمس به آنها تعلّق گرفته تصرف کند و اگر با آنها تجارت کند، سود حاصل، از آنِ او خواهد بود، در حالى که بدون دست گردان، تصرف در آن اموال ، حرام و در صورت تجارت، تنها مالک بخشى از سود خواهد شد نه همه‌ی آن .    [http://wikifeqh.ir/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86]

*********************************************

پرسش : بعضی از مؤمنین سؤال می کنند: جاهایی به میهمانی دعوت می شویم که یقین داریم حساب سال‏‎ ‎‏ندارد؛ غذا خوردن و بقیۀ تصرفات ما در منزل این طور اشخاص چه صورت دارد؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر وجود خمس در غذا و چیزهای دیگری که مورد استفاده است معلوم نباشد‎ ‎جایز است .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : کسی که خانه مسکونی خود را می فروشد، اگر خمس آن را بدهد نمی تواند با‏‎ ‎‏بقیه آن خانه دیگری که لازم دارد تهیه کند و ناچار باید قرض کند تا بتواند خانه‏‎ ‎‏مناسب حال خود و همچنین سایر شؤون را تهیه کند. در این صورت خمس لازم‏‎ ‎‏است یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، خمس واجب است و می تواند  دستگردان  کند تا به تدریج ادا‎ ‎نماید . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3
*********************************************

پرسش : محترماً پس از ادای وظیفه دعاگویی، معروض می دارد این که فرموده اید که «اگر‏‎ ‎‏کسی خانۀ مسکونی خود را که از درآمد سال های قبل خریده است، برای تبدیل به‏‎ ‎‏احسن بفروشد، باید خمس آن را بدهد». حال اگر بخواهد خمس را بپردازد، دیگر‏‎ ‎‏نمی تواند خانه ای که در خور شأن او است تهیه کند؛ آیا در این صورت نیز باید خمس‏‎ ‎‏را بپردازد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، در فرض مرقوم، دادن خمس لازم نیست .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی منزلش را برای تهیۀ منزلی دیگر ـ به دلایلی ـ فروخته؛ در صورتی که‏‎ ‎‏خانۀ فروخته شده را از منافع بین سال قبل تهیه کرده باشد، آیا باید خمس آن را بدهد‏‎ ‎‏یا خیر؟ و در صورتی که خانه را از پول تخمیس شده خریده باشد و موقع فروش،‏‎ ‎‏استفاده برده باشد، با توجه به این که خانه ای دیگر ندارد و مجبور است خانه بخرد،‏‎ ‎‏باید خمس سود حاصل از فروش خانه را بپردازد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر از درآمد سال، بدون پرداخت خمس تهیه شده، پول‎ ‎فروش آن خمس دارد و گر نه خمس ندارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : چنانچه کسی فرش و یا وسیلۀ نقلیه شخصی و یا غیر از آن ها را از منافع بین‏‎ ‎‏سال خریده باشد، اگر در سال های بعد برای تعویض و یا تهیۀ وسیلۀ مورد نیاز دیگر‏‎ ‎‏آن را بفروشد، آیا باید خمس آن را بدهد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، پول فروش مذکورات در فرض سؤال، خمس دارد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : کارگر یا کاسب جزء، خانه را به مبلغ مثلاً بیست هزار تومان به اقساط‏‎ ‎‏می خرد؛  پس از چند سال، این خانه را در اثر ترقّی محل به مبلغ دویست هزار تومان‏‎ ‎‏در بین سال خمسی می فروشد و بلافاصله خانۀ دیگری که یک اتاق اضافه دارد و‏‎ ‎‏مورد احتیاج او است، به مبلغ سیصد هزار تومان می خرد و صدهزار تومان هم از‏‎ ‎‏بانک  و غیره قرض می نماید و به اقساط می پردازد. بفرمایید: با این گونه نقل و انتقال‏‎ ‎‏در  بین سال خمسی، در صورتی که سلب احتیاج او از خانۀ مسکونی نشده، آیا‏‎ ‎‏این گونه ترقّیات سُوقِیّه و خرید و فروش در بین سال موجب پرداخت خمس می شود‏‎ ‎‏یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر اقساط خانه را از درآمد کسب و حقوق پرداخته اید، پول‎ ‎فروش خانه خمس دارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : کسانی که زمینی را می خرند و خانه می سازند و می فروشند به آن ها به اصطلاح، بساز و بفروش‏‎ ‎‏می گویند، یا پاساژ و سرا می سازند و مغازه های آن را به عنوان سرقفلی می فروشند و در رأس سال‏‎ ‎‏خمسی، این خانه ها یا مغازه ها را از آن ها می خرند و مالک برای این که گران تر بفروشد نمی فروشد و‏‎ ‎‏بعد از گذشتن سال خمسی قیمت تنزل می نماید، بفرمایید: آیا این هم مثل اجناس تجارتی است و‏‎ ‎‏قیمتِ رِبحِ قبل از سال را باید خمس بدهد یا هر وقت فروخت، خمس سود را بدهد؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، با مراجعه به حاکم شرع و اجازۀ فروش مذکور، نسبت به قیمت فروش خمس‎ ‎بدهد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : پس از ابلاغ سلام؛ چه می فرمایید دربارۀ کسی که خانۀ خود را فروخته و نصف‏‎ ‎‏خانه را قبلاً به عیال خود بابت مهریه واگذار کرده و اکنون نمی تواند با قیمت نصف‏‎ ‎‏خانه که مال خود او است، خانۀ دیگری مانند خانۀ اول تهیه نماید؛ آیا این شخص باید‏‎ ‎‏خمس سهم خود را پس از فروختن بپردازد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانه را از درآمد کسب و حقوق قبل از ادای خمس تهیه‎ ‎کرده، نسبت به نصف خودش باید خمس بدهد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش :  پس از سلام؛ لطفاً بفرمایید: اگر کسی خانه اش را بفروشد و خانه ای دیگر بخرد یا‏‎ ‎‏بسازد، به طوری که هنوز هم مقداری روی آن خانه بدهکار است، آیا پول خانۀ‏‎ ‎‏فروخته شده خمس دارد یا نه؛ اگر چه بر آن پول، سال نگذرد؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانۀ فروخته شده، از ارباح مکاسب و حقوق و درآمد‎ ‎بدون دادن خمس تهیه شده، پول فروش آن فوراً خمس دارد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اشخاصی که منزل مسکونی خود را می فروشند برای این که منزل دیگری که‏‎ ‎‏احتیاج دارند بخرند سابقاً فتوای حضرت آیت اللهی این بود که باید فوری به قیمت‏‎ ‎‏فروش خمس آن را بدهند، بعداً از حضرت آیت اللهی نقل فرمودند که اگر به دادن‏‎ ‎‏خمس نتوانند با بقیه، منزل مورد احتیاج خود را بخرند خمس ندارد، بنابراین اگر‏  می توانند فعلاً قرض کنند و منزل را بخرند و بعد از مدتی قرض خود را از درآمد شغل‏‎ ‎‏خود بدهند در این صورت هم خمس ندارد یا این که فقط عدم وجوب خمس منحصر‏‎ ‎‏است به این که اگر خمس منزل فروخته شده را بدهند برای آنها هیچ امکانی نداشته‏‎ ‎‏باشد منزل دیگری تهیه کنند و در هر صورت این حکم مختص منزل است یا این که‏‎ ‎‏کلیه مؤونه زندگی ، حکم آن ها با منزل یکی است؟ ‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر قرض کردن میسور باشد در این صورت باید خمس مؤونه‎ ‎فروخته شده را بپردازد و حکمِ فروشِ مؤونه برای تهیه همان نوع فروخته‎ ‎شده ،  حکم فروش مسکن برای تهیۀ مسکن است .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : قبلاً اشخاصی که ماشین می خریدند هم برای کسب و هم برای سواری خانوادگی فرموده شده بود‏‎ ‎‏که آن مقدار که برای کسب است خمس دارد، بعداً از حضرت آیت اللهی نقل فرمودند که همه ماشین‏‎ ‎‏خمس ندارد، بنابراین اشخاصی که فعلاً طبق فتوای سابق با ما حساب کرده اند و دستگردان کرده اند،‏‎ ‎‏فعلاً که فتوا عوض شده آنچه سابق دستگردان شده بدهکارند یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر در استفاده شخصی به نحوی باشد که مورد حاجت صدق می کند خمس ندارد‎ ‎و در مواردی که به حساب بدهی دستگردان نمودند و بعداً معلوم شد بدهکار نیستند وجوب ادا‎ ‎ندارد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اشخاصی منزل مسکونی خود را به علت کوچکی یا جهات دیگر می فروشند که‏‎ ‎‏منزل دیگری خریداری کنند؛ ممکن است پول منزل تا خرید منزل ثانی چند ماه بلکه‏‎ ‎‏تا یک سال طول بکشد، آیا در هر دو صورت باید مُخَمَّس شود یا در صورت دوم؟ و‏‎ ‎‏آیا فرقی بین عاجز (کسی که خمس را بدهد نمی تواند منزل مناسبی بخرد) و قادر‏‎ ‎‏هست یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانه فروخته شده از درآمد کسب و حقوق تهیه شده باشد،‎ ‎پول فروش آن خمس دارد و اگر نمی تواند با دادن خمس، خانه تهیه کند‎ ‎بعداً بپردازد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : خانه ای را فروختیم که بعد از مدتی جست وجو نتوانستیم خانه ای تهیه نماییم و‏‎ ‎‏سال مالی سر رسید که در این مدت با این پول، هیچ معامله انجام نشده، آیا خمس یا‏‎ ‎‏سهم امام (عَلَیهِ السَّلامُ) به آن تعلق می گیرد؟ مقصود از سال مالی، حساب سال است.‏

پاسخ : بسمه تعالی، خانه اگر از درآمد کسب تهیه شده پول فروش آن خمس دارد؛‎ ‎مگر آن که با پرداخت خمس، نتواند خانۀ مناسب مورد حاجت با بقیۀ پول‎ ‎تهیه کند .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : این جانب در حدود سال 48 خانه ای را به قیمت 000 / 27 تومان در تبریز‏‎ ‎‏خریداری نمودم که البته 000 / 15 تومان آن را به طور وام از بانک مسکن و بقیه را با‏‎ ‎‏کمک ابوی و فروش اموال تهیه و پرداخت نمودم. ‏دو سال بعد با فروش این منزل، خانه ای را در تهران به قیمت 000 / 47 تومان به‏‎ ‎ ‏مساحت 63 متر خریداری نمودم که 000 / 15 تومان از این پول را از محل وام و‏‎ ‎‏000 / 24 تومان آن را از محل فروش حیاط تبریز و بقیه را با قرض الحسنه تأمین و‏‎ ‎‏پرداخت نمودم . ‏ در سال 1356 خانۀ مذکور را به دلیل تبدیل به احسن و دارای اولاد شدن به قیمت‏‎ ‎‏000 / 315 تومان فروختم و خانه ای را به قیمت 000 / 350 تومان خریداری نمودم به‏‎ ‎‏مساحت 83 متر که دارای سه اتاق در ارتفاع بود؛ البته از اول هم خرید این خانه با‏‎ ‎‏عجله و سرعت و علی رغم میل خریداری شد و در این مدت، همسرم به علت‏مریضی، مبتلا به دیسک کمر شد و رفتن از پله، مخصوصاً در این ساختمان که پله ها‏‎ ‎‏ارتفاعش از حد معمول بیشتر بود، از طرف دکتر منع شد و ما ناچار خانه را‏‎ ‎‏علی رغم  حدود 000 / 40 تومان خرج به قیمت خریداری شده، فروختیم و پول را در‏‎ ‎‏بانک مسکن به مدت یک سال به طور سپرده گذاشتم تا به امید خدا پس از یک سال،‏‎ ‎‏با  اعتبار پول سپرده و اخذ وام، خانه ای بهتر بخرم که در این فاصله، مسألۀ مجوّز‏‎ ‎‏مسکن مطرح و متعاقب آن، خانه ها به شدت گران شد، به طوری که الآن همان خانه‏‎ ‎‏به  هشت صد هزار تومان معامله می شود و من هم تا کنون موفق به اخذ مجوّز‏‎ ‎‏نشده ام.  تازه اگر مجوز هم بگیرم، دیگر حتی صاحب همان خانۀ فروخته شده‏‎ ‎‏نخواهم  شد ... آیا با توجه به عرایض بالا ، حقوق شرعی به گردن حقیر است یا خیر؟ و اگر‏‎ ‎‏هست، چگونه باید تأدیه نمایم؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، آنچه از مبلغ مذکور که از درآمد کسب باشد خمس دارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : منزلی را از منافع کسب خریده ام برای سُکنا، بعد از چند سال فروختم چهارصد‏‎ ‎‏هزار تومان، خمس دارد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، خمس دارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : بسمه تعالی ‏ ‏ محضر امام امت، آیت الله‌ العظمی خمینی بت شکن، پس از عرض ادب و سلام‏ این جانب منزلی را با گرفتن وام قرض الحسنه و کمک دوستان خریداری کرده و‏‎ ‎‏بدهکاری ها را نیز پرداخت نموده ام، آن گاه به جهت مسائل اخلاقی بچه ها، منزل را‏‎ ‎‏فروخته به 300 هزار تومان، که مبلغ مذکور را در بانک مسکن، جهت دریافت وام و‏‎ ‎‏خریدن مسکنی مناسب تر، به ودیعت سپرده ام. ‏ استفتا این است که آیا این مبلغ، خمس دارد و چنانچه بخواهم خمس آن را یک جا‏‎ ‎‏بدهم، می توان گفت که مسألۀ خرید منزل منتفی می شود. ضمناً سپرده را حتماً باید‏‎ ‎‏یک سال تمام در بانک مسکن بگذارم. لطفاً راهنمایی فرمایید چه باید کرد؟‏  (12 / 2 / 1361‏)


پاسخ : بسمه تعالی، در فرض سؤال، بدهی اگر از درآمد کسب پرداخت شده، پول‎ ‎فروش منزل خمس دارد. می توانید با یکی از وکلای مُسلّمُ الوکالۀ‎ ‎این جانب دستگردان نمایید و به تدریج بپردازید .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی برای سکونت خود، در مدت چند سال خانه ای‏‎ ‎‏ساخته و چندین سال هم در آن سکونت نموده، و بعد از فروش، با پول آن خانه ای‏‎ ‎‏دیگر برای سکونت خود ساخته است. آیا به پول خانۀ فروخته شده، خمس تعلق‏‎ ‎‏می گیرد؟ ‏

پاسخ : بسمه تعالی، خانۀ مزبور، اگر از ارباح مکاسب تهیه کرده، خمس آن را بعد‎ ‎از فروختن بدهد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : از آن جناب نقل شده که اگر کسی خانه یا ماشینی به ذمه بخرد و سپس ماشین یا‏‎ ‎‏خانۀ قبلی خود را بفروشد و دَین خویش را ادا کند، مَعَ ذلِک خمس قیمت خانه و‏‎ ‎‏ماشین فروخته شده را باید بپردازد. این نقل، صحت دارد؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، چیزی که به حساب مؤونه بودن، از درآمد کسب تهیه شده،‎ ‎اگر بعد از سال خرید آن را بفروشد، پول فروش آن خمس دارد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : کسی که منزل مسکونی خویش را اضطراراً برای خرید منزل مسکونی ضروری‏‎ ‎‏در محل انتقال جدید می فروشد، آیا در فاصلۀ ایام بیع و شرا وجه بهای منزل فروخته‏‎ ‎‏شده مشمول خمس می شود؟ و با فرض مشمولیت خمس و عدم پرداختش، در منزل‏‎ ‎‏مسکونی ابتیاعی جدید از وجه تخمیس نشده، نماز و تصرفات دیگر جایز است؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، منزل سابق اگر از درآمد کسب غیر مُخَمَّس تهیه شده پول‎ ‎فروش آن خمس دارد و تصرف در منزل اِبتیاعی با آن پول، موقوف بر‎ ‎اجازۀ حاکم شرع و پرداخت خمس است .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شهریه ای [حقوق ماهانه ای] که در جمهوری اسلامی به کارمند دولت پرداخت می شود اجر العمل است یا حق نفقه؟ و‏‎ ‎‏چنان که این وجه به طور مساوی میان نان خوران منزل به وسیلۀ کارمند توزیع شود، با علم به این که‏‎ ‎‏تارک واجبات شرعیه هستند، از بابت تخمیس وجوه متعلّقه به آنان، مسئولیتی به عهدۀ مالک اجر‏‎ ‎‏العملِ مفروض هست؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، بابت مزد کار است و مقداری که خرج عائله می شود مؤونه محسوب است و‎ ‎خمس ندارد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر جنسی را در عرض سال (مثلاً چرخ خیاطی یا منزلی) را بفروشد و بخواهد‏‎ ‎‏چرخ جدید یا منزل بهتری را بخرد، آیا خمس به آن تعلق می گیرد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر از درآمد کسب، پیش از پرداخت خمس به حساب مؤونه‎ ‎تهیه شده، پول فروش آن ، خمس دارد؛ مگر آن که در همان سال بفروشد و‎ ‎بخرد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : احتراماً؛ این جانب از سال 1342 مقلد حضرت امام بوده و پیوسته آخر هر سال‏‎ ‎‏مالی، خمس خود را به نماینده های امام پرداخته و رسید دریافت داشته ام. در رسالۀ‏‎ ‎‏قدیمی امام که با زحمت و رنج فراوان به دست آورده و با نگرانی و مواظبت فراوان آن‏‎ ‎‏را نگهداری می کردم، چنین فتوایی نبود که «اگر انسان خانه یا ماشینی بفروشد باید‏‎ ‎‏ما  به  التفاوت قیمت آن را خمس بدهد». عید گذشته من به چنین فتوای امام که در‏‎ ‎‏رساله های جدید ایشان آمده، برخوردم. ‏ در طول مدت 18 سال گذشته، من سه خانه خریده ام که با قرض از بانک رهنی و‏  بعد از اتمام قرض، اولی را فروخته و خانۀ بزرگ تری خریدم و بعد از ادای قرض آن و‏‎ ‎‏منتقل شدن از شهری به شهر دیگر، خانۀ دوم را فروختم و اکنون در خانۀ سوم‏‎ ‎‏نشسته ام. همچنین 2 ماشین خریده ام و بعد از مدتی نگهداری و مقداری خرج و تعمیر‏‎ ‎‏و استفاده، آن ها را فروخته ام و ماشین سومین را اکنون سوار می شوم . ‏ اینک خرید و فروش و خرج دقیق هیچ یک از آن ها را بلد نیستم. همچنین با توجه‏‎ ‎‏به این که مرتب تورّم بوده و ارزش پول کم می شود و اجناس و خانه ها گران و گران تر‏‎ ‎‏شده اند، حالا طبق فتوای امام، من از کجا بیاورم ده ها هزار تومان خمس بدهم؟ من‏‎ ‎‏یک معلم هستم. تکلیف مرا از حضرت امام بپرسید؛ زیرا خیلی ناراحتم .‏  همچنین من در خانه ای نشسته ام که یک نفر کارمند نیروی هوایی نشسته و دین‏‎ ‎‏درستی ندارد و با تسلطی که خانه اش روی خانۀ من دارد مرتباً مزاحم ما هستند و‏‎ ‎‏تذکرات سودی نبخشیده و مجبورم خانه ام را بفروشم و خانۀ دیگری بخرم. این خانه‏‎ ‎‏از سه سال پیش که خریداری شده تا حالا بیش از 4 برابر قیمت ها زیاد شده و اگر خانه‏‎ ‎‏را بفروشم و ما  به  التفاوت قیمتش را خمس بدهم، دیگر نمی شود خانه ای قابل‏‎ ‎‏نشستن بخرم. فوری جواب مرا بدهید ، متشکرم‏

پاسخ : بسمه تعالی، ملکی که از درآمد کسب غیر مُخَمَّس تهیه شده خمس دارد و‎ ‎برای بررسی حساب به یکی از وکلای مسلّم الوکاله این جانب مراجعه‎ ‎نمایید .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی در بین سال فرش هایی تهیه کرده و بعد از چند سال برای تعویض‏‎ ‎‏فروخته که فرش جدیدی بخرد و در اثر بالا رفتن قیمت فرش نتوانسته مجدداً‏‎ ‎‏خریداری نماید وی‏‎ ‎‏مقداری از پول فرش ها را در بین سال برای ادای دین و مقداری‏ را‏‎ ‎‏هم برای خرج روزانه صرف نموده است و کمی هم از آن پول ها تا سر سال‏‎ ‎‏باقیمانده است. حالا بفرمایید، آیا خمس به او تعلق گرفته است یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر از درآمدِ کسب تهیه شده و خمس آن ادا نشده به مجرد‎ ‎فروش باید تخمیس شود .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی برای اولین مرتبه اموالش را حساب کرده که خمس آن را رد کند و مقداری هم مدیون‏‎ ‎‏است  که باید از حالا تا یک سال به تدریج بپردازد آیا این بدهی را می تواند از اصل سرمایه کم کند‏‎ ‎‏یا  خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، در صورتی که دَین مربوط به سرمایه یا مؤونه همان سال باشد، می تواند کسر‎ ‎نماید .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر کسی یک خانه بیشتر ندارد و آن خانه را فروخت و پول نقد به دست آورد و‏‎ ‎‏خواست خانه وسیع تر مورد نیاز برای خود تهیه کند در سال مقرر خمس و‏‎ ‎‏وجوهاتش، آیا با احتیاج به آن وجه برای خرید خانه جدید، خمس بر او واجب است‏‎ ‎‏یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، خانه اگر از درآمد کسب غیر مُخَمَّس تهیه شده، پول فروش آن‎ ‎خمس دارد؛ مگر آن که در صورت تخمیس نتواند با باقیماندۀ پول، خانۀ‎ ‎مورد لزوم را تهیه کند که در این صورت مجاز است تخمیس نکند .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : شخصی قبل از فروش خانۀ مسکونی خود، خانه ای دیگر خریده و قیمت آن را‏‎ ‎‏عمدتاً به اعتبار فروش خانۀ اولیه اش نسیه گذارده است، اگر پس از فروش خانۀ اولیه‏‎ ‎‏باز هم مبلغی کسر بیاورد و مجبور گردد مبلغی وام بگیرد آیا بر قیمت فروش خانۀ‏‎ ‎‏اولیه خمس تعلق می گیرد؟ آیا بر پولی که از بانک قرض گرفته خمس تعلق می گیرد؟‏‎ ‎‏اگر تمام یا قسمتی از وام دریافتی تا سر سال خمسی او موجود باشد مشمول خمس‏ می باشد؟ آیا می تواند کل مبلغ وام را به حساب مؤونۀ این سال خود محسوب نماید؛‏‎ ‎‏هر چند قسمتی مهم از اقساط آن مربوط به سال های آتیه باشد؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر خانۀ فروخته شده را از درآمد کسب بدون دادن‎ ‎خمس  تهیه کرده، پول فروش آن خمس دارد و وام خمس ندارد و هر‎ ‎مقدار  از اقساط آن که بین سال پرداخت شود به حساب مؤونۀ سال کسر‎ ‎می شود .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : بسمه تعالی ، ‏محضر مبارک مرجع عالی قدر، حضرت امام امت، مُدَّ ظِلُّهُ العالی‏ با اهدای سلام و تحیّات، حسب ضرورت مُصدِّع اوقات شریف شده، استدعا دارد‏‎ ‎‏نظر مبارک را در مورد مسأله ذیل مرقوم فرمایند : با مختصر اندوخته ای (حدود بیست و چند هزار تومان) که سال مالی بر آن‏‎ ‎‏نگذشته بوده، به اضافۀ حدود سی هزار تومان پول قرضی، اتومبیلی به مبلغ حدود‏‎ ‎‏شصت هزار تومان خریداری، و پس از چند ماه، اتومبیل به مبلغ حدود 150 هزار‏‎ ‎‏تومان فروخته شد، که به اضافۀ مقداری اندوخته که سال مالی بر آن نگذشته، جمعاً‏‎ ‎‏سیصد هزار تومان تهیه و به منظور خرید خانه، به بنیاد مسکن پرداخت شد، ولی پس‏‎ ‎‏از حدود دو سال سیصد هزار تومان را عیناً مُسترَد، و با مبلغ مذکور زمینی قولنامه کرده‏‎ ‎‏که پس از چند ماه قولنامه فسخ گردید و با مبلغ فوق (سیصد هزار تومان)، به اضافۀ‏‎ ‎‏مقداری اندوخته که سال مالی بر آن نگذشته و مبالغی قرض، سه دانگ خانه به مبلغ‏‎ ‎‏یک میلیون تومان خریداری شد و پس از حدود دو سال، به مبلغ یک میلیون و‏‎ ‎‏دویست هزار تومان فروخته شد و به اضافه مقداری قرض و اندوخته که سال مالی‏‎ ‎‏بر  آن نگذشته، زمینی به مبلغ 5 / 1 میلیون تومان خریداری و به صورت خانۀ‏‎ ‎‏مسکونی  درآمد و در حال حاضر مورد استفاده می باشد. از نظر تعلّق خمس از حضور‏  امام جمعۀ محترم موقت اصفهان مسأله فوق استفسار شد، ایشان اعلام داشتند‏‎ ‎‏بخشوده است. از باب تبرّک و تیمّن چنانچه در این مورد نظر دیگری هست، مرقوم‏‎ ‎‏فرمایند.‏

پاسخ : بسمه تعالی، به ترتیبی که نوشته اید، خمس بر وجوه مصرف شده واجب‎ ‎نیست .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : بنده منزل مسکونی خود را فروختم که منزل دیگری بخرم و در صدد خریدن‏‎ ‎‏منزل بودم که اول سالم شد و منزل خریده نشد. آیا این وجه منزل خمس دارد یا خیر؟‏‎ ‎‏در صورتی که وجوه منزل اولم را داده بودم.‏

پاسخ : بسمه تعالی، خمس ندارد . (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شخصی به کارگری و قرض، خانه برای برای سکونت خود ساخته است. حالیه‏‎ ‎‏می خواهد آن خانه را بفروشد و منزل دیگری تهیه نماید. پول به غیر هم مقروض‏‎ ‎‏است به جهت ساختن آن خانه. آیا باید خمس قیمت آن خانه را بدهد یا خیر؟ ‏

پاسخ : بسمه تعالی، باید نسبت به زاید بر مقداری که در خانۀ فروخته شده قرض‎ ‎دارد، خمس بدهد و در مقدار قرض، خمس واجب نیست. و در ترقی‎ ‎قیمت هم بالنسبه حساب می شود .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : اگر کسی که سال خمسی دارد منزل مسکونی خود را بفروشد تا منزل مناسب و‏‎ ‎‏لازم دیگری بخرد، پولی که بابت فروش منزل اول اخذ می کند خمس دارد؟ ‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر منزل را از درآمد کسب، بدون دادن خمس تهیه کرده، پول‎ ‎فروش آن خمس دارد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : چنانچه شخصی از روی اجبار و قرض داشتن، منزل مسکونی خودش را‏‎ ‎‏بفروشد و پس از پرداخت دیون، منزل دیگری که ارزان تر است را جهت سکونت‏‎ ‎‏بخرد و سال هم داشته باشد و این معاملات هم در بین سال انجام شود، تکلیفش از‏‎ ‎‏نظر پرداخت خمس چیست؟ ‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر منزل اول را از رِبحِ کسب بدون دادن خمس تهیه نکرده،‎ ‎در فرض مسأله، خمس واجب نیست .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : اگر شخصی قبل از این که منزل محل سکونتش را بفروشد، منزلی را که‏‎ ‎‏می خواهد بخرد قولنامه کرده و وجه پیش پرداخت آن را از محل فروش یک تخته قالی‏‎ ‎‏مورد استفاده در منزل و اتومبیل سواری مورد لزومش داده باشد و پس از آن، منزلش‏‎ ‎‏را فروخته و بدهی خود را از بابت منزل خریداری شده بدهد، باتوجه به این که منزل‏‎ ‎‏خریداری شده احتیاج به تعمیر دارد، آیا می تواند وجوهات را پس از تهیۀ قالی و‏‎ ‎‏اتومبیل مشابه و انجام تعمیرات پرداخت نماید؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر سال بر آن گذشته، باید اول خمس بدهد .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : چنانچه منزلی که دارم برای نیاز به منزلی بزرگ تر می خواهم بفروشم، تفاوت‏‎ ‎‏قیمت خرید را باید فی المجلس خمسش را بدهم یا باید بگذارم سر سال مالی،‏‎ ‎‏چنانچه اضافه درآمدی بود، مانده را خمس بدهم؟ در حالی که به علت نیاز به منزلی‏‎ ‎‏بزرگ تر، مقداری پول وام گرفته ام تا منزل جدیدی خریداری کنم .‏ 
پاسخ : بسمه تعالی، اگر وام خانه یا بعض آن پرداخت شده، بعد از فروش، نسبت‎ ‎به مقدار پرداخت شده خمس واجب است فعلاً .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : کارگری از درآمد کاری و پرداخت وامی که از بانک گرفته، منزلی جهت سکونت‏‎ ‎‏شخصی تهیه کرده و سپس فروخته تا تبدیل به منزل دیگر نماید. چون تا به حال‏‎ ‎‏حساب سال نداشته و هم اکنون برای خود حساب سال ترتیب داده است؛ آیا نسبت به‏‎ ‎‏موجودی فعلی که از آن جمله پول همان خانه است، خمس تعلق می گیرد یا خیر؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، نسبت به مقداری که فعلاً بدهکار است خمس ندارد و نسبت‎ ‎به بقیه اگر از ارباح مکاسب بوده و سال گذشته خمس واجب است .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : شایع شده که فرموده اید: «هر کسی خانه ای یا فرشی و غیره بفروشد، و لو‏‎ ‎‏احتیاج دارد و می خواهد تبدیل کند، خمس دارد». عده ای کثیر خصوصاً از طلاب به‏‎ ‎‏این مسأله مبتلا شده اند. اگر فردی‏‎ ‎‏قرض کند و یک خانه بخرد و بخواهد بفروشد و‏‎ ‎‏قرض خود را بدهد یا تبدیل به احسن بکند. به محض فروش خمس دارد؟ مُتمَنِّی‏‎ ‎‏است جواب مرقوم فرمایید.‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر پول خانه قرض است یا از شهریه و وجوه شرعیه داده‎ ‎شده، خمس واجب نیست. و مورد مسأله جایی است که خانه با رِبح کسب‎ ‎تهیه شده بدون دادن خمس .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : در صورتی که خمس نداد، چنان که وضو گرفتن و غسل کردن در مال غیر مثل خانه و حمام و غیره‏‎ ‎‏بدون اجازه جایز نیست، این جا هم همین حکم را دارد یا نه؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر آب مباح باشد وضو و غسل صحیح است .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************

پرسش : زیدی تا کنون سالی نداشته و فقط مقدار چهار هزار تومان پول سالگرد داشته و‏‎ ‎‏با گرفتن وام، شروع کرده خانه ای ساخته و پس از چند سال، خانه را فروخته، زمین‏‎ ‎‏دیگری خریده و ساختمان دیگری ساخته؛ وظیفۀ ایشان راجع به خمس چیست؟ و‏‎ ‎‏اگر با داشتن سال، چنین عملی انجام داده، چگونه است؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، در صورتی که وام مذکور را از درآمد کسب و حقوق ادا کرده،‎ ‎پول فروش خانه خمس دارد و در غیر این صورت نسبت به مقدار وام،‎ ‎خمس واجب نیست .  (امام خمینی)

http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_120783/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D9%85%D8%B3 .

*********************************************
پرسش : یک نفر روضه خوان، هم ماشین دارد، هم موتور و از هر دو استفاده می کند،‏‎ ‎‏وظیفۀ او راجع به خمس چیست؟‏

پاسخ : بسمه تعالی، اگر در زندگی به بیش از یکی از آن ها نیاز ندارد، خمس آن که‎ ‎زاید بر حاجت است را باید بدهد .  (